Selam, izin isteme ve aksırana dua

Nevevî’nin El-Ezkâr kitabındaki selam, izin isteme ve aksırana dua bölümü, eserin en geniş ve günlük hayata en yakın bölümlerindendir. Bu sayfada 122 madde yer alır: selamın fazileti, şekli ve hükmü, kime selam verileceği, izin isteme âdâbı, aksırma ve esneme zikirleri ve bunlarla ilgili konular.

Selamı Yaymanın Fazileti

• Sahihayn’da Abdullah b. Amr’dan (radıyallahu anhümâ) rivayet edilir: Bir adam Peygamber Efendimiz ﷺ’e “İslâm’ın hangi hali daha hayırlıdır?” diye sordu. O da şöyle cevap verdi: “Yemek yedirmen, tanıdığın ve tanımadığın kimseye selam vermendir.”
• Sahih-i Müslim’de Ebû Hureyre’den (radıyallahu anh) Peygamber Efendimiz ﷺ şöyle buyurdu: “İman etmedikçe cennete giremezsiniz, birbirinizi sevmedikçe de iman etmiş olmazsınız. Size yaptığınızda birbirinizi seveceğiniz bir şey göstereyim mi? Aranızda selamı yayın.”
• Tirmizî ve başkaları Abdullah b. Selâm’dan (radıyallahu anh) şu hadisi rivayet eder: “Selamı yayın, yemek yedirin, insanlar uykudayken namaz kılın; selametle cennete girersiniz.” Tirmizî bu hadisi sahih kabul etmiştir.

Sahihayn’da ayrıca, Allah Âdem’i (aleyhisselâm) yarattığında ona bir grup meleğe selam vermesini emrettiği, onun “Es-selâmü aleyküm” dediği, meleklerin “Es-selâmü aleyke ve rahmetullah” diyerek “ve rahmetullah” ifadesini eklediği bildirilir.

Selamın Sözü ve Sevabı

Selamın en tam şekli “Es-selâmü aleyküm ve rahmetullâhi ve berekâtühû”dur. Ebû Dâvûd ve Tirmizî, İmrân b. Husayn’dan (radıyallahu anh) rivayet eder: Bir adam “Es-selâmü aleyküm” diyerek selam verdi, Peygamber Efendimiz ﷺ “On sevap” buyurdu; bir başkası “ve rahmetullah” ekleyince “Yirmi sevap” buyurdu; bir diğeri “ve berekâtühû” ekleyince “Otuz sevap” buyurdu. Tirmizî bu hadisi hasen kabul etmiştir.

Yüce Allah şöyle buyurur: (meali: Size bir selam verildiği zaman, ondan daha güzeliyle karşılık verin veya aynısıyla karşılık verin.) [Nisâ: 86].

Selamın ve Selamı Almanın Hükmü

Nevevî, selam vermeye başlamanın sünnet, selamı almanın ise vacip olduğunu belirtmiştir. Konuşmaya gücü yetene lafız söylemeden el işaretiyle selam vermenin mekruh olduğuna dair de ayrıca bâb açmıştır. Sahihayn’da sabit olan selam âdâbından bazıları şunlardır: binekli yürüyene, yürüyen oturana, az olan çok olana, küçük büyüğe selam verir.

İzin İsteme Âdâbı

Yüce Allah şöyle buyurur: (meali: Ey iman edenler! Kendi evlerinizden başka evlere, izin isteyip ev halkına selam vermeden girmeyin.) [Nûr: 27].

• Sahihayn’da Ebû Mûsâ’dan (radıyallahu anh) rivayet edilir: İzin istemek üç defadır; izin verilirse girersin, verilmezse geri dönersin.
• “Kim o?” diye sorulduğunda izin isteyenin yalnızca “Ben” demekle yetinmeyip adını söylemesi âdaptandır.

Aksırana Dua

Sahih-i Buhârî’de Ebû Hureyre’den (radıyallahu anh) rivayet edilir: Peygamber Efendimiz ﷺ şöyle buyurdu: “Biriniz aksırdığında ‘Elhamdülillah’ desin. Kardeşi veya arkadaşı da ona ‘Yerhamükellah’ (Allah sana rahmet etsin) desin. O ‘Yerhamükellah’ dediğinde de aksıran ‘Yehdîkümüllah ve yuslihu bâleküm’ (Allah size hidayet versin ve halinizi ıslah etsin) desin.” Aksırana dua etmek, Sahihayn’daki Berâ b. Âzib hadisinde de geçtiği gibi, Müslümanın Müslüman üzerindeki haklarındandır.

Esneme ise Sahih-i Buhârî’de geldiği üzere şeytandandır; kişi gücü yettiğince onu tutar ve elini ağzına koyar.

Pratik Öneriler

• Eve girerken selamla başla; Yüce Allah şöyle buyurmuştur: (meali: Evlere girdiğiniz zaman, Allah katından bereketli ve hoş bir selam olarak birbirinize selam verin.) [Nûr: 61].
• Selamın sevabını tam kazanmak için lafzı tam söyle.
• Çocuklara aksırana dua etme ve ona karşılık verme sözünü öğret; meclisin en güzel âdâbındandır.

Sonuç

Selam Müslümanların şiarı ve aralarındaki sevginin işaretidir. Nevevî’nin Ezkâr’ındaki bu bölüm, karşılaşma, girme ve aksırma âdâbı için pratik bir rehberdir; onu evinde ve işinde günlük davranışına çevir.

Makine çevirisi