islamicdhikr.com
جميع الأقسام

بابُ ما يُقال عند الصَّباحِ وعندَ المساءِ

مقال
وروينا في " سنن أبي داود " عن ابن عباس رضي الله عنهما عن رسول الله صلى الله عليه وسلم أنه قال: " مَن قالَ حِينَ يُصْبحُ (فَسُبْحان اللَّهِ حِينَ تُمْسُونَ وَحِينَ تُصْبِحونَ وَلَهُ الحَمْدُ في السَّمَوَاتِ وَالأرْضِ وَعَشِيّاً وَحِينَ تُظْهِرُونَ. يُخْرِجُ الحَيَّ مِنَ المَيِّتِ ويُخْرِجُ المَيِّتَ مِنَ الحَيّ ويُحْيِي الأرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا وَكَذَلِكَ تُخْرجُونَ) [الروم: ١٧، ١٨] أدرك ما فاتَهُ فِي يَوْمِهِ ذلكَ، وَمَنْ قالَهُنَّ حِينَ يُمْسِي أَدْرَكَ ما فَاتَهُ في لَيْلَتِهِ " لم يُضَعِّفه أبو داود، وقد ضعفه البخاري في " تاريخه الكبير " وفي كتابه " كتاب الضعفاء " (٣) .
المصدر: الأذكار للنووي (رقم ٢٢٢)
الترجمات ١٠

English

We narrated in Sunan Abi Dawud, from Ibn ‘Abbas (may Allah be pleased with them), from the Messenger of Allah ﷺ, that he said: “Whoever says in the morning: So exalted is Allāh when you reach the evening and when you reach the morning. And to Him is [due all] praise throughout the heavens and the earth. And [exalted is He] at night and when you are at noon. He brings the living out of the dead and brings the dead out of the living and brings to life the earth after its lifelessness. And thus will you be brought out.[1143] (The Romans: 17, 18), makes up for what he has missed that day; whoever says them in the evening makes up for what he has missed that night.” Abu Dawud did not grade it weak, but al-Bukhari graded it weak in his Great History and in his Book of Weak Narrators. [1143] Of the graves or out of the earth at the time of resurrection.

Machine translation

ChatGPT (OpenAI) translation, script-checked; Quran quotations verbatim from QuranEnc.com — English Translation - Noor International Center — Saheeh International (Noor International Center) v1.1.2

اردو

ہم نے سنن ابی داود میں ابن عباس رضی اللہ عنہما سے رسول اللہ ﷺ کا یہ فرمان روایت کیا ہے: ”جو شخص صبح کے وقت کہے: پس اللہ تعالیٰ کی تسبیح پڑھا کرو جب کہ تم شام کرو اور جب صبح کرو. تمام تعریفوں کے ﻻئق آسمان وزمین میں صرف وہی ہے تیسرے پہر کو اور ﻇہر کے وقت بھی (اس کی پاکیزگی بیان کرو).[1] (وہی) زنده کو مرده سے اور مرده کو زنده سے نکالتا ہے[1] ۔ اور وہی زمین کو اس کی موت کے بعد زنده کرتا ہے اسی طرح تم (بھی) نکالے جاؤ گے.[2] (الروم: ۱۷، ۱۸)، وہ اپنے اس دن کی چھوٹی ہوئی چیزوں کی تلافی کر لیتا ہے، اور جو شام کے وقت انہیں کہے وہ اپنی اس رات کی چھوٹی ہوئی چیزوں کی تلافی کر لیتا ہے۔“ ابو داود نے اسے ضعیف قرار نہیں دیا، جبکہ بخاری نے اپنی تاریخ کبیر اور کتاب الضعفاء میں اسے ضعیف کہا ہے۔ [1] یہ اللہ تعالیٰ کی طرف سے اپنی ذات مقدسہ کے لئے تسبیح وتحمید ہے، جس سے مقصد اپنے بندوں کی رہنمائی ہے کہ ان اوقات میں، جو ایک دوسرے کے پیچھے آتے ہیں اور جو اس کے کمال قدرت وعظمت پر دلالت کرتے ہیں، اس کی تسبیح وتحمید کیا کرو، شام کا وقت، رات کی تاریکی کا پیش خیمہ اور سپیدۂ سحر دن کی روشنی کا پیامبر ہوتا ہے۔ عشاء، شدت تاریکی کا اور ظہر، خوب روشن ہو جانے کا وقت ہے۔ پس وہ ذات پاک ہےجو ان سب کی خالق ہے اور جس نے ان تمام اوقات میں الگ الگ فوائد رکھے ہیں۔ بعض کہتے ہیں کہ تسبیح سے مراد، نماز ہے اور دونوں آیات میں مذکور اوقات پانچ نمازوں کے اوقات ہیں۔ تُمْسُونَ میں مغرب وعشاء، تُصْبِحُونَ میں نماز فجر، عَشِيًّا (سہ پہر) میں عصر اور تُظْهِرُونَ میں نماز ظہر آجاتی ہے، (فتح القدیر) ایک ضعیف حدیث میں ان دونوں آیات کو صبح وشام پڑھنے کی یہ فضیلت بیان ہوئی ہے کہ اس سے شب وروز کی کوتاہیوں کا ازلہ ہوتا ہے۔ (أبو داود ، كتاب الأدب ، باب ما يقول إذا أصبح)۔ [1] جیسے انڈے کو مرغی سے، مرغی کو انڈے سے۔ انسان کو نطفے سے، نطفے کو انسان سے اور مومن کو کافر سے، کافر کو مومن سے پیدا فرماتا ہے۔ [2] یعنی قبروں سے زندہ کرکے۔

مشینی ترجمہ

ChatGPT (OpenAI) translation, script-checked; Quran quotations verbatim from QuranEnc.com — Urdu Translation - Muhammad Junagarhi — Muhammad Ibrahim Junagarhi (Rowwad Translation Center) v1.1.3

Bahasa Indonesia

Kami meriwayatkan dalam Sunan Abi Dawud, dari Ibnu Abbas radhiyallahu 'anhuma, dari Rasulullah shallallahu 'alaihi wa sallam, bahwa beliau bersabda: “Siapa yang mengucapkan pada pagi hari: Maka bertasbihlah kepada Allah pada petang hari dan pada pagi hari (waktu subuh), dan segala puji bagi-Nya di langit, di bumi, pada malam hari dan pada waktu zuhur (tengah hari).[637] Dia mengeluarkan yang hidup dari yang mati dan mengeluarkan yang mati dari yang hidup dan menghidupkan bumi setelah mati (kering). Dan seperti itulah kamu akan dikeluarkan (dari kubur). (Ar-Rum: 17, 18), ia mendapatkan kembali apa yang terlewatkan pada hari itu; dan siapa yang mengucapkannya pada petang hari, ia mendapatkan kembali apa yang terlewatkan pada malam itu.” Abu Dawud tidak menilainya lemah, sedangkan al-Bukhari menilainya lemah dalam al-Tarikh al-Kabir dan dalam Kitab al-Dhuafa. [637] Maksud bertasbih dalam ayat 17 ialah salat. Ayat 17 dan 18 menerangkan tentang waktu salat yang lima.

Terjemahan mesin

ChatGPT (OpenAI) translation, script-checked; Quran quotations verbatim from QuranEnc.com — Indonesian Translation - Ministry of Religious Affairs — Indonesian Ministry of Religious Affairs (Rowwad Translation Center) v1.0.1

বাংলা

আমরা সুনান আবি দাউদে ইবন আব্বাস রাদিয়াল্লাহু আনহুমা থেকে আল্লাহর রাসুল সাল্লাল্লাহু আলাইহি ওয়াসাল্লামের এই বাণী বর্ণনা করেছি: “যে ব্যক্তি সকালে বলে: কাজেই [১] তোমরা আল্লাহ্‌র পবিত্রতা ও মহিমা ঘোষণা কর যখন তোমরা সন্ধ্যা কর এবং যখন তোমরা ভোর কর, এবং বিকেলে, আর যখন তোমরা দুপুরে উপনীত হও। আর তাঁরই জন্য সমস্ত প্রশংসা আসমানে ও যমীনে। তিনিই মৃত থেকে জীবিতকে বের কতেন এবং তিনিই বের করেন মৃতকে জীবিত থেকে [১], আর যমীনকে জীবিত করেন তার মৃত্যুর পর এবং এভাবেই তোমাদের বের করে আনা হবে [২]। (রুম: ১৭, ১৮), সে তার ওই দিনের ছুটে যাওয়া বিষয়গুলোর ঘাটতি পূরণ করে নেয়; আর যে সন্ধ্যায় এগুলো বলে, সে তার ওই রাতের ছুটে যাওয়া বিষয়গুলোর ঘাটতি পূরণ করে নেয়।” আবু দাউদ এটিকে দুর্বল বলেননি; তবে বুখারি তাঁর তারিখুল কাবির ও কিতাবুদ দুআফায় এটিকে দুর্বল বলেছেন। [১] এখানে ف শব্দটি পূর্ববতী বাক্যের জন্য কারণ সূচক। [আত-তাহরীর ওয়াত তানওয়ীর] তাই অনুবাদ করা হয়েছে, “কাজেই”। আয়াতে তাসবীহ, তাহমীদ দ্বারা যিকর উদ্দেশ্য হতে পারে। [সা’দী] তাছাড়া সালাত উত্তমরূপেই আয়াতের মধ্যে দাখিল আছে বলা যায়। [কুরতুবী] এ কারণেই কোনো কোনো আলেম বলেন, এই আয়াতে পাঁচ ওয়াক্ত সালাত ও সেসবের সময়ের বর্ণনা আছে। ইবন আব্বাস রাদিয়াল্লাহু আনহুমাকে কেউ জিজ্ঞেস করল, কুরআনে পাঁচ ওয়াক্ত সালাতের স্পষ্ট উল্লেখ আছে কি? তিনি বললেন, “হ্যাঁ। অতঃপর তিনি প্রমাণ হিসেবে এই আয়াত পেশ করলেন। فَسُبْحٰنَ اللّٰهِ حِيْنَ تُمْسُوْنَ এর অর্থ মাগরিবের সালাত, وَحِيْنَ تُصْبِحُوْنَ শব্দে ফজরের সালাত, عشياً দ্বারা আসরের সালাত এবং حين تظهرون শব্দে যোহরের সালাত উল্লেখ হয়েছে। অন্য এক আয়াতে وَمِنۢ بَعۡدِ صَلَوٰةِ ٱلۡعِشَآءِۚ [সূরা আন-নূর ৫৮] এশার সালাতের কথা এসেছে।” [মুস্তাদরাকে হাকিম ২/৪৪৫, নং ৩৫৪১] অবশ্য হাসান বসরী রাহেমাহুল্লাহর মতে حِيْنَ تُمْسُوْنَ শব্দে মাগরিব ও এশা উভয় সালাতই উদ্দেশ্য নেয়া হয়েছে। [বাইহাকী, সুনানুল কুবরা ১/৩৫৯] সে হিসেবে এ সূরাতেই সমস্ত সালাতের উল্লেখ আছে বলা যায়। এ ছাড়াও সালাতের ওয়াক্ত সম্পর্কে কুরআন মজিদে আরো যেসব ইশারা করা হয়েছে সেগুলো হচ্ছে: “সালাত কায়েম করো সূর্য ঢলে পড়ার পর থেকে রাতের অন্ধকার পর্যন্ত এবং ফজরের সময় কুরআন পাঠ করো।” [সূরা আল-ইসরা ৭৮] আরো এসেছে, “আর সালাত কায়েম করো দিনের দুই মাথায় এবং রাতের কিছু অংশে।” [সূরা হূদ ১১৪] অন্যত্র এসেছে, “আর তোমার রবের প্রশংসা সহকারে তাঁর মহিমা ও পবিত্ৰতা ঘোষণা করো সূর্য উদিত হওয়ার আগে এবং তার অস্ত যাওয়ার আগে। আর রাতের কিছু সময়ও আল্লাহর মহিমা ও পবিত্রতা ঘোষণা করো এবং দিনের প্রান্তভাগেও।" [সূরা ত্বা-হা ১৩০] এভাবে সারা দুনিয়ার মুসলিমরা আজ যে পাঁচটি সময়ে সালাত পড়ে থাকে কুরআন মজীদ বিভিন্ন স্থানে সে সময়গুলোর প্রতি ইংগিত করেছে। [১] হাসান বসরী বলেন, এর অর্থ কাফের থেকে মুমিনকে বের করেন, আর মুমিন থেকে কাফের বের করেন। [তাবারী] [২] যেমন অন্য আয়াতে বলা হয়েছে, “আর তাদের জন্য একটি নিদর্শন মৃত যমীন, যাকে আমরা সঞ্জীবিত করি এবং তা থেকে বের করি শস্য, অতঃপর তা থেকেই তারা খেয়ে থাকে। আর সেখানে আমরা সৃষ্টি করি খেজুর ও আঙ্গুরের উদ্যান এবং সেখানে উৎসারিত করি কিছু প্রস্রবণ।” [সূরা ইয়াসীন ৩৩-৩৪] [ইবন কাসীর]

যান্ত্রিক অনুবাদ

ChatGPT (OpenAI) translation, script-checked; Quran quotations verbatim from QuranEnc.com — bengali_zakaria — Abu Bakr Zakaria (as published on QuranEnc.com, retrieved 2026-10-18)

Türkçe

Sünen-i Ebu Davud’da İbn Abbas’tan (radıyallahu anhümâ), Allah’ın Elçisinin (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurduğunu rivayet ettik: “Kim sabahleyin şunu söylerse: O halde akşama girerken ve sabaha ererken Allah'ı tesbih edin. Göklerde ve yerde hamt O’na mahsustur. Gündüzün sonunda ve öğle vaktine girdiğinizde Allah’ı tesbih edin. Allah, diriyi ölüden çıkarır, ölüyü de diriden çıkarır. Ölümünden sonra yeryüzünü diriltir. Siz de (mezarlarınızdan) işte böyle çıkarılacaksınız. (Rum: 17, 18), o gün kaçırdıklarını telafi eder. Kim bunları akşam söylerse o gece kaçırdıklarını telafi eder.” Ebu Davud onu zayıf saymamıştır. Buhari ise et-Tarihu’l-Kebir’inde ve Kitabü’d-Duafa’sında zayıf saymıştır.

Makine çevirisi

ChatGPT (OpenAI) translation, script-checked; Quran quotations verbatim from QuranEnc.com — Turkish Translation - Rowwad Translation Center — Rowwad Translation Center v1.0.4

فارسی

در سنن ابی‌داوود از ابن‌عباس (رضی الله عنهما)، از رسول الله (صلی الله علیه وسلم)، روایت کردیم که فرمود: «هر کس صبح بگوید: پس الله را به پاکی ستایش کنید، آنگاه که به شب درمی‌آیید و آن دَم که به صبح می‌رسید و عصرگاهان و هنگامی ‌که به نیمروز می‌رسید؛ و حمد و ستایش در آسمان‌ها و زمین از آنِ اوست. او تعالی [موجود] زنده را از [مادّۀ] بی‌جان [= نطفه] پدید می‌آورد و [مادّۀ] بی‌جان را از [موجود] زنده خارج می‌سازد؛ و زمین را ـ پس از خشکی و خزانش ـ زنده می‌سازد؛ و [شما نیز روز قیامت،] اینچنین برانگیخته می‌شوید. (روم: ۱۷، ۱۸)، آنچه را در آن روز از دست داده است جبران می‌کند و هر کس آنها را شام بگوید، آنچه را در آن شب از دست داده است جبران می‌کند.» ابوداوود آن را ضعیف ندانسته، اما بخاری در تاریخ کبیر و در کتاب الضعفاء خود آن را ضعیف دانسته است.

ترجمهٔ ماشینی

ChatGPT (OpenAI) translation, script-checked; Quran quotations verbatim from QuranEnc.com — Persian Translation - Rowwad Translation Center — Rowwad Translation Center v1.1.3

Français

Nous avons rapporté dans les Sunan d’Abou Dawoud, d’après Ibn ‘Abbas (qu’Allah les agrée), que le Messager d’Allah ﷺ a dit : « Quiconque dit le matin : Qu’Allah soit donc glorifié à la fin et au lever du jour. Tous ceux qui peuplent les cieux et la terre ne célèbrent-ils pas Sa louange ? Et qu’Il soit glorifié au déclin et au milieu du jour[6]. Il tire le vivant du mort et le mort du vivant, de même qu’Il redonne vie à la terre morte. C’est ainsi d’ailleurs que vous serez vous-mêmes ressuscités. (Les Romains : 17, 18), rattrape ce qu’il a manqué durant ce jour ; et quiconque les dit le soir rattrape ce qu’il a manqué durant cette nuit. » Abou Dawoud ne l’a pas jugé faible, mais al-Boukhari l’a jugé faible dans sa Grande Histoire et dans son Livre des transmetteurs faibles. [6] Selon nombre d’exégètes, Allah est glorifié à la fin du jour par l’accomplissement des prières du crépuscule et de la nuit, au lever du jour par la prière de l’aube, au déclin du jour par la prière de l’après-midi et au milieu du jour par la prière de midi. Seraient donc réunies dans ces deux versets les cinq prières quotidiennes obligatoires.

Traduction automatique

ChatGPT (OpenAI) translation, script-checked; Quran quotations verbatim from QuranEnc.com — French Translation - Rachid Maach — Rachid Maach v1.0.3

Español

Hemos narrado en las Sunan de Abu Dawud, de Ibn Abbas (que Allah esté complacido con ellos), que el Mensajero de Allah ﷺ dijo: «Quien diga por la mañana: 17. Así que glorifiquen a Dios al anochecer y al amanecer. 18. Él merece ser alabado en los cielos y en la Tierra, [alábenlo] por la tarde y al mediodía. 19. [Dios] hace surgir lo vivo de lo muerto y lo muerto de lo vivo, y da vida a la tierra árida. De la misma manera serán resucitados. (Los Romanos: 17, 18), compensará lo que haya perdido durante ese día; y quien las diga por la tarde compensará lo que haya perdido durante esa noche». Abu Dawud no lo calificó de débil, pero al-Bujari lo calificó de débil en su Gran Historia y en su Libro de los narradores débiles.

Traducción automática

ChatGPT (OpenAI) translation, script-checked; Quran quotations verbatim from QuranEnc.com — Spanish Translation - Isa Garcia — Muhammad Isa Garcia v1.0.2

Bahasa Melayu

Kami meriwayatkan dalam Sunan Abi Dawud, daripada Ibnu Abbas radhiallahu 'anhuma, daripada Rasulullah sallallahu 'alaihi wasallam, bahawa baginda bersabda: “Sesiapa yang mengucapkan pada waktu pagi: (Setelah kamu mengetahui yang demikian) maka bertasbihlah kepada Allah semasa kamu berada pada waktu malam dan semasa kamu berada pada waktu subuh. Serta pujilah Allah yang berhak menerima segala puji (dari sekalian makhlukNya) di langit dan di bumi, dan juga (bertasbihlah kepadaNya serta pujilah Dia) pada waktu petang dan semasa kamu berada pada waktu zuhur. Ia mengeluarkan sesuatu yang hidup dari benda yang mati, dan mengeluarkan benda yang mati dari sesuatu yang hidup, serta menghidupkan bumi sesudah matinya; dan sedemikian itulah kamu akan dikeluarkan (hidup semula dari kubur). (Ar-Rum: 17, 18), dia memperoleh kembali apa yang terlepas pada hari itu; dan sesiapa yang mengucapkannya pada waktu petang memperoleh kembali apa yang terlepas pada malam itu.” Abu Dawud tidak menilainya daif, tetapi al-Bukhari menilainya daif dalam al-Tarikh al-Kabir dan dalam Kitab al-Dhuafa.

Terjemahan mesin

ChatGPT (OpenAI) translation, script-checked; Quran quotations verbatim from QuranEnc.com — malay_basumayyah — Abdullah Basumayyah (as published on QuranEnc.com, retrieved 2026-10-18)

Русский

Мы передали в «Сунан» Абу Дауда со слов Ибн Аббаса (да будет доволен ими Аллах), что Посланник Аллаха (мир ему и благословение Аллаха) сказал: «Кто утром произнесёт: Славьте же Аллаха, когда встречаете вечер и когда встречаете утро. И Ему — хвала на небесах и на земле, и в предвечернее время, и когда вы встречаете полдень. Он выводит живое из мёртвого и выводит мёртвое из живого, и оживляет землю после её смерти. Подобным образом будете выведены и вы. (Римляне: 17, 18), тот восполнит упущенное им в этот день; а кто произнесёт их вечером, восполнит упущенное им в эту ночь». Абу Дауд не признал этот хадис слабым, но аль-Бухари признал его слабым в своей «Большой истории» и в «Книге слабых передатчиков».

Машинный перевод

ChatGPT (OpenAI) translation, script-checked; Quran quotations verbatim from QuranEnc.com — russian_rwwad — Rowwad Translation Center (as published on QuranEnc.com, retrieved 2026-10-21)

ورد في: بابُ ما يُقال عند الصَّباحِ وعندَ المساءِ