الترجمات ١٠
English
Among the best of the easy righteous deeds that bring a Muslim closer to his Lord, the Mighty and Majestic, is dhikr (remembrance). Verses and hadiths on the virtue of dhikr and supplication and the encouragement to them Many verses, and authentic hadiths from the Messenger of Allah ﷺ, have come on the virtue of dhikr and supplication and the encouragement to them; we mention what is easy of them. The Exalted said: "And the remembrance of Allah is greater." And the Exalted said: "And glorify Him morning and evening." And the Exalted said: "So remember Me; I will remember you. And be grateful to Me and do not deny Me." And the Exalted said: "O you who have believed, remember Allah with much remembrance." And the Exalted said: "And the men who remember Allah often and the women who remember — Allah has prepared for them forgiveness and a great reward." And the Exalted said: "And remember your Lord much and glorify Him in the evening and the morning." And the Exalted said: "Those who remember Allah standing, sitting, and on their sides." And the Exalted said: "And when you have completed your rites, remember Allah as you remember your fathers or with greater remembrance." And the Exalted said: "O you who have believed, let not your wealth and your children divert you from the remembrance of Allah." And the Exalted said: And remember your Lord within yourself in humility and in fear without being apparent in speech - in the mornings and the evenings. And do not be among the heedless. And the Messenger of Allah ﷺ said: "The likeness of the one who remembers his Lord and the one who does not remember his Lord is like the living and the dead." And the Messenger of Allah ﷺ said: "Shall I not inform you of the best of your deeds, the purest of them with your Sovereign, the highest of them in your ranks, and better for you than spending gold and silver, and better for you than meeting your enemy so that you strike their necks and they strike your necks?" They said: "Yes." He said: "The dhikr of Allah the Exalted." And the Messenger of Allah ﷺ said: "Allah the Exalted says: I am as My servant thinks of Me, and I am with him when he remembers Me. If he remembers Me within himself, I remember him within Myself; and if he remembers Me in an assembly, I remember him in an assembly better than them. If he draws near to Me by a hand-span, I draw near to him by an arm's length; and if he draws near to Me by an arm's length, I draw near to him by a fathom; and if he comes to Me walking, I come to him running. And the Messenger of Allah ﷺ said: "Whoever sits in a sitting in which he does not remember Allah, there will be a loss upon him from Allah; and whoever lies down in a lying place in which he does not remember Allah, there will be a loss upon him." And the Messenger of Allah ﷺ said: "No people sit in a gathering in which they do not remember Allah and do not send blessings upon their Prophet, except that it will be a loss upon them; if He wills He will punish them, and if He wills He will forgive them." And the Messenger of Allah ﷺ said: "No people rise from a gathering in which they did not remember Allah except that they rise from the like of the carcass of a donkey, and it will be a regret for them." The virtues of dhikr, by Imam Ibn al-Qayyim al-Jawziyyah That it repels Satan, subdues him and breaks him. That it pleases the Most Merciful, the Mighty and Majestic. That it removes worry and grief from the heart. That it brings joy, happiness and expansion to the heart. That it brings provision. That it clothes the one who remembers with awe, sweetness and radiance. That it bequeaths him love, which is the spirit of Islam, the pivot of the mill of the religion, and the axis of happiness and salvation. Allah has made a cause for everything, and He made the cause of love the constancy of dhikr. So whoever wishes to attain the love of Allah, the Mighty and Majestic, let him be devoted to remembering Him, for it is study and review, just as it is the gateway of knowledge; so dhikr is the gateway of love, its greatest highway and its most upright path. That it bequeaths him vigilance until it brings him into the gate of excellence, so he worships Allah as if he sees Him. There is no way for one heedless of dhikr to the station of excellence, just as there is no way for one who remains seated to reach the House. That it bequeaths him turning back to Allah, which is returning to Allah, the Mighty and Majestic. Whenever he increases his returning to Him through remembering Him, that bequeaths him returning to Him with his heart in all his states, so Allah, the Mighty and Majestic, remains his refuge in fear, his recourse, his haven, his shelter, the direction of his heart, and his place of flight in times of calamities and trials. That it bequeaths awe of his Lord, the Mighty and Majestic, and veneration of Him, because of its strong hold over his heart and his presence with Allah the Exalted, unlike the heedless one, for the veil of awe in his heart is thin. That it bequeaths him Allah the Exalted's remembrance of him, as the Exalted said: ("So remember Me; I will remember you"). Even if there were nothing in dhikr but this alone, it would suffice as a virtue and an honor. And he said, relating from his Lord, Blessed and Exalted: ("Whoever remembers Me within himself, I remember him within Myself; and whoever remembers Me in an assembly, I remember him in an assembly better than them"). Narrated by al-Bukhari and Muslim. That it wipes away sins and removes them, for it is one of the greatest good deeds, and good deeds remove evil deeds. That it removes the estrangement between the servant and his Lord, Blessed and Exalted, for between the heedless one and Allah, the Mighty and Majestic, there is an estrangement that does not vanish except through dhikr. That when the servant makes himself known to Allah the Exalted by remembering Him in times of ease, He knows him in times of hardship. A report has come whose meaning is that when the obedient servant who remembers Allah the Exalted is afflicted by hardship or asks Allah the Exalted for a need, the angels say: "O Lord, a familiar voice from a familiar servant." And when the heedless one who turns away from Allah, the Mighty and Majestic, calls upon Him and asks Him, the angels say: "O Lord, an unfamiliar voice from an unfamiliar servant." – And the hadith of Ibn Abbas: "Know Allah in times of ease, and He will know you in times of hardship." – Narrated by Imam Ahmad. That it saves from the punishment of Allah the Exalted, as Mu'adh, may Allah be pleased with him, said, and it is narrated as a raised report: ("The son of Adam did no deed that saves more from the punishment of Allah, the Mighty and Majestic, than the remembrance of Allah the Exalted"). Narrated by Ahmad, Malik, Ibn Majah and al-Tirmidhi. That it is a cause for the descent of tranquility, the covering of mercy, and the surrounding of the one who remembers by the angels, as the Prophet ﷺ informed. – The hadith: ("No people sit remembering Allah except that the angels surround them, mercy covers them, tranquility descends upon them, and Allah mentions them among those who are with Him"). Narrated by Muslim. That it is a cause for the tongue being occupied away from backbiting, slander, lying, obscenity and falsehood. For the servant must speak; if he does not speak with the remembrance of Allah the Exalted and the mention of His commands, he speaks with these prohibited things or some of them, and there is no way to be safe from them at all except by the remembrance of Allah the Exalted, and observation and experience bear witness to this. Whoever accustoms his tongue to the remembrance of Allah protects his tongue from falsehood and idle talk, and whoever's tongue dries up from the remembrance of Allah the Exalted becomes moist with every falsehood, idle talk and obscenity, and there is no might and no power except with Allah. That it secures the servant from regret on the Day of Resurrection, for every gathering in which the servant does not remember his Lord the Exalted will be a regret and a loss for him on the Day of Resurrection. That it is the easiest of acts of worship, while being among the most majestic and most excellent of them, for the movement of the tongue is the lightest and easiest of the movements of the limbs. Were any organ of a person to move in a day and a night as much as his tongue moves, it would be extremely hard on him; indeed, he would not be able to. And in the hadith: ("Two words, light on the tongue, heavy on the Scale, beloved to the Most Merciful: Glory be to Allah and praise be to Him; Glory be to Allah the Magnificent"). That it is the planting of Paradise. In al-Tirmidhi, from the hadith of Abu al-Zubayr, from Jabir, from the Prophet, he said: ("Whoever says: Glory be to Allah and praise be to Him, a palm tree is planted for him in Paradise"). Al-Tirmidhi said: a good, authentic hadith; and al-Albani graded it authentic in Sahih al-Jami' – 6429. That the gift and the virtue that are attached to it are not attached to other deeds. In the two Sahihs, from Abu Hurayra, may Allah be pleased with him, that the Messenger of Allah said: ("Whoever says: There is no god but Allah alone, with no partner; His is the dominion and His is the praise, and He is over all things capable, a hundred times in a day, it will be for him equal to freeing ten slaves, a hundred good deeds will be written for him, a hundred evil deeds will be erased from him, and it will be a protection for him from Satan on that day until evening; and no one will have brought anything better than what he brought, except a man who did more than that. And whoever says: Glory be to Allah and praise be to Him a hundred times in a day, his sins will be removed even if they were like the foam of the sea"). And in Sahih Muslim, from Abu Hurayra, he said: the Messenger of Allah said: ("For me to say: Glory be to Allah, praise be to Allah, there is no god but Allah, and Allah is the Greatest, is more beloved to me than that upon which the sun has risen"). That constant remembrance of the Lord, Blessed and Exalted, brings security from forgetting Him, which is the cause of the servant's misery in his life and in his return, for forgetting the Lord, Glorified and Exalted, brings forgetting oneself and one's own interests. The Exalted said: And be not like those who forgot Allāh, so He made them forget themselves. Those are the defiantly disobedient. And when the servant forgets himself, he turns away from his interests, forgets them and is occupied away from them, so they perish and become corrupt, inevitably. So whoever forgets Allah the Exalted, He makes him forget himself in this world and forgets him in the punishment on the Day of Resurrection. The Exalted said: And whoever turns away from My remembrance - indeed, he will have a depressed [i.e., difficult] life, and We will gather [i.e., raise] him on the Day of Resurrection blind." He will say, "My Lord, why have you raised me blind while I was [once] seeing?" [Allāh] will say, "Thus did Our signs come to you, and you forgot [i.e., disregarded] them; and thus will you this Day be forgotten." that is, you will be forgotten in the punishment, as you forgot My signs, did not remember them and did not act upon them. That dhikr is a light for the one who remembers in this world, a light for him in his grave, and a light for him in his return, running before him on the Bridge. Hearts and graves are not illuminated by anything like the remembrance of Allah the Exalted. Allah the Exalted said: ("Is one who was dead and We gave him life and made for him a light by which he walks among the people like one who is in darkness, from which he will not emerge?"). The first is the believer, illuminated by faith in Allah, love of Him, knowledge of Him and remembrance of Him; and the other is the one heedless of Allah the Exalted, who turns away from remembering Him and loving Him. The whole matter and all success lie in the light, and all misery lies in missing it. That dhikr gathers what is scattered, scatters what is gathered, brings the distant near and makes the near distant. That in the heart there is a hardness that nothing melts except the remembrance of Allah the Exalted, so the servant should treat the hardness of his heart with the remembrance of Allah the Exalted. Hammad ibn Zayd mentioned, from al-Mu'alla ibn Ziyad, that a man said to al-Hasan: "O Abu Sa'id, I complain to you of the hardness of my heart." He said: "Melt it with dhikr." This is because the more heedlessness intensifies in the heart, the more its hardness intensifies; so when Allah the Exalted is remembered, that hardness melts, as lead melts in fire. And when the hardness of hearts has been melted by the like of the remembrance of Allah, the Mighty and Majestic. That dhikr brings the blessings of Allah, the Mighty and Majestic, and of His angels upon the one who remembers, and whoever Allah the Exalted and His angels bless has attained all success and achieved every triumph. Glorified and Exalted is He said: O you who have believed, remember Allāh with much remembrance And exalt Him morning and afternoon. It is He who confers blessing upon you,[1204] and His angels [ask Him to do so] that He may bring you out from darknesses into the light. And ever is He, to the believers, Merciful. That the gatherings of dhikr are the gatherings of the angels. They have no gathering among the gatherings of this world except a gathering in which Allah the Exalted is remembered, as they both narrated in the two Sahihs from the hadith of al-A'mash, from Abu Salih, from Abu Hurayra; the Messenger of Allah said: ("Allah has angels who roam the roads, in addition to the recorders of people, seeking the people of dhikr. When they find people remembering Allah the Exalted, they call to one another: 'Come to what you need.' He said: Then they surround them with their wings up to the nearest heaven. Then their Lord, the Exalted, asks them, though He knows best about them: 'What are My servants saying?' He said: They say: 'They glorify You, they magnify You and they praise You.' He said: He says: 'Have they seen Me?' He said: They say: 'No, by Allah, they have not seen You.' He said: He says: 'How would it be if they had seen Me?' He said: They say: 'If they had seen You, they would be more intense in worshipping You, more intense in praising and glorifying You, and more abundant in glorifying You.' He said: He says: 'What do they ask of Me?' He said: They say: 'They ask You for Paradise.' He said: He says: 'Have they seen it?' He said: They say: 'No, by Allah, O Lord, they have not seen it.' He said: He says: 'How would it be if they had seen it?' He said: They say: 'If they had seen it, they would be more eager for it, more intense in seeking it, and greater in desire for it.' He says: 'From what do they seek refuge?' He said: They say: 'From the Fire.' He said: He says: 'Have they seen it?' He said: They say: 'No, by Allah, O Lord, they have not seen it.' He said: He says: 'How would it be if they had seen it?' He said: They say: 'If they had seen it, they would flee from it more intensely and fear it more.' He said: He says: 'I make you witnesses that I have forgiven them.' One of the angels says: 'Among them is so-and-so, who is not of them; he came only for a need.' He said: 'They are the companions in sitting; their companion will not be wretched.'") This is of their blessing upon themselves and upon their companion; they have a share of His saying ("and He has made me blessed wherever I am"). So the believer is blessed wherever he alights, and the wicked one is ill-omened wherever he alights. The gatherings of dhikr are the gatherings of the angels, and the gatherings of heedlessness are the gatherings of the devils, and everything is attributed to its like and its kind, and each person goes to what suits him. That Allah, the Mighty and Majestic, boasts of those who remember Him to His angels, as Muslim narrated in his Sahih from Abu Sa'id al-Khudri, who said: Mu'awiya came out to a circle in the mosque and said: "What has made you sit?" They said: "We sat to remember Allah the Exalted." He said: "By Allah, nothing made you sit but that?" They said: "By Allah, nothing made us sit but that." He said: "I did not ask you to swear out of suspicion of you, and no one of my standing with the Messenger of Allah narrated fewer hadiths from him than I. The Messenger of Allah came out to a circle of his companions and said: ('What has made you sit?' They said: 'We sat to remember Allah the Exalted and to praise Him for having guided us to Islam and bestowed His favor upon us through you.' He said: 'By Allah, nothing made you sit but that?' They said: 'By Allah, nothing made us sit but that.' He said: 'I did not ask you to swear out of suspicion of you, but Gabriel came to me and informed me that Allah, Blessed and Exalted, boasts of you to the angels')." This boasting from the Lord, Blessed and Exalted, is evidence of the honor of dhikr with Him, His love for it, and that it has a distinction over other deeds. That all deeds were only legislated to establish the remembrance of Allah the Exalted, and the aim of them is to attain the remembrance of Allah the Exalted. Glorified and Exalted is He said: ("Establish prayer for My remembrance"). That the remembrance of Allah, the Mighty and Majestic, makes the difficult easy, makes the hard simple, and lightens hardships. Allah, the Mighty and Majestic, is not remembered over anything difficult but it becomes easy, nor over anything hard but it becomes simple, nor over any hardship but it lightens, nor over any distress but it vanishes, nor over any affliction but it is relieved. So the remembrance of Allah the Exalted is relief after hardship, ease after difficulty, and relief after grief and worry. This is made clear by: That abundant remembrance of Allah, the Mighty and Majestic, is security from hypocrisy, for the hypocrites rarely remember Allah, the Mighty and Majestic. Allah, the Mighty and Majestic, said of the hypocrites: ("and they do not remember Allah except a little"), and Ka'b said: "Whoever increases his remembrance of Allah, the Mighty and Majestic, is free of hypocrisy." And for this reason, and Allah knows best, Allah the Exalted concluded Surat al-Munafiqun with His saying, the Exalted: O you who have believed, let not your wealth and your children divert you from the remembrance of Allāh. And whoever does that - then those are the losers. for in that is a warning against the trial of the hypocrites, who were heedless of the remembrance of Allah, the Mighty and Majestic, and so fell into hypocrisy. [1204] i.e., Allāh (subḥānahu wa taʿālā) cares for you and covers you with His mercy. An additional meaning is that He praises you in the presence of the angels.
Machine translation
Claude translation (Sonnet), Haiku-checked, audited; Quran quotations verbatim from QuranEnc.com — English Translation - Noor International Center — Saheeh International (Noor International Center) v1.1.2
اردو
مسلمان کو اس کے رب بزرگ و برتر کے قریب کرنے والے آسان نیک اعمال میں سے بہترین عمل ذکر ہے۔ ذکر اور دعا کی فضیلت اور ان کی ترغیب میں آیات اور احادیث ذکر اور دعا کی فضیلت اور ان کی ترغیب میں بہت سی آیات اور رسول اللہ ﷺ سے صحیح احادیث وارد ہوئی ہیں، ہم ان میں سے جو میسر ہوئیں ذکر کرتے ہیں۔ اللہ تعالیٰ نے فرمایا: "اور اللہ کا ذکر سب سے بڑا ہے۔" اور اللہ تعالیٰ نے فرمایا: "اور صبح و شام اس کی تسبیح کرو۔" اور اللہ تعالیٰ نے فرمایا: "پس تم مجھے یاد کرو، میں تمہیں یاد رکھوں گا، اور میرا شکر ادا کرو اور میری ناشکری نہ کرو۔" اور اللہ تعالیٰ نے فرمایا: "اے ایمان والو! اللہ کو بہت زیادہ یاد کرو۔" اور اللہ تعالیٰ نے فرمایا: "اور اللہ کو بہت یاد کرنے والے مرد اور یاد کرنے والی عورتیں، اللہ نے ان کے لیے مغفرت اور بڑا اجر تیار کر رکھا ہے۔" اور اللہ تعالیٰ نے فرمایا: "اور اپنے رب کو بہت یاد کرو اور شام و صبح اس کی تسبیح کرو۔" اور اللہ تعالیٰ نے فرمایا: "جو اللہ کو کھڑے، بیٹھے اور اپنے پہلوؤں کے بل لیٹے ہوئے یاد کرتے ہیں۔" اور اللہ تعالیٰ نے فرمایا: "پھر جب تم اپنے مناسک (حج) ادا کر چکو تو اللہ کو یاد کرو جیسے تم اپنے باپ دادا کو یاد کرتے تھے، بلکہ اس سے بھی زیادہ یاد کرو۔" اور اللہ تعالیٰ نے فرمایا: "اے ایمان والو! تمہارے مال اور تمہاری اولاد تمہیں اللہ کے ذکر سے غافل نہ کر دیں۔" اور اللہ تعالیٰ نے فرمایا: اور(اے پیغمبر ) اپنے رب کي یاد کیا کراپنے دل میں عاجزی کے ساتھ اور خوف کے ساتھ اور زور کی آواز کی نسبت کم آواز کے ساتھ صبح اور شام اور اہل غفلت میں سے مت ہونا۔ اور رسول اللہ ﷺ نے فرمایا: "اپنے رب کو یاد کرنے والے اور یاد نہ کرنے والے کی مثال زندہ اور مردہ کی سی ہے۔" اور رسول اللہ ﷺ نے فرمایا: "کیا میں تمہیں تمہارے بہترین اعمال کی خبر نہ دوں، جو تمہارے مالک کے نزدیک سب سے پاکیزہ، تمہارے درجات میں سب سے بلند، تمہارے لیے سونا چاندی خرچ کرنے سے بہتر، اور اس سے بھی بہتر ہے کہ تم اپنے دشمن سے ٹکراؤ، ان کی گردنیں مارو اور وہ تمہاری گردنیں ماریں؟" صحابہ نے عرض کیا: "کیوں نہیں۔" آپ نے فرمایا: "اللہ تعالیٰ کا ذکر۔" اور رسول اللہ ﷺ نے فرمایا: "اللہ تعالیٰ فرماتا ہے: میں اپنے بندے کے گمان کے مطابق ہوں جو وہ میرے بارے میں رکھتا ہے، اور جب وہ مجھے یاد کرتا ہے تو میں اس کے ساتھ ہوتا ہوں۔ اگر وہ مجھے اپنے دل میں یاد کرے تو میں اسے اپنے دل میں یاد کرتا ہوں، اور اگر وہ مجھے کسی مجلس میں یاد کرے تو میں اسے ان سے بہتر مجلس میں یاد کرتا ہوں۔ اگر وہ ایک بالشت میرے قریب آئے تو میں ایک ہاتھ اس کے قریب آتا ہوں، اور اگر وہ ایک ہاتھ میرے قریب آئے تو میں دونوں بازوؤں کی پوری لمبائی کے برابر اس کے قریب آتا ہوں، اور اگر وہ میرے پاس چلتا ہوا آئے تو میں اس کے پاس دوڑتا ہوا آتا ہوں۔ اور رسول اللہ ﷺ نے فرمایا: "جو شخص کسی نشست میں بیٹھے اور اس میں اللہ کا ذکر نہ کرے تو اس پر اللہ کی طرف سے نقصان اور حسرت ہوگی، اور جو شخص کسی بستر پر لیٹے اور اس میں اللہ کا ذکر نہ کرے تو اس پر بھی نقصان اور حسرت ہوگی۔" اور رسول اللہ ﷺ نے فرمایا: "جو لوگ کسی مجلس میں بیٹھیں اور اس میں نہ اللہ کا ذکر کریں اور نہ اپنے نبی پر درود بھیجیں، تو وہ مجلس ان پر نقصان اور حسرت ہوگی؛ اگر اللہ چاہے تو انہیں عذاب دے اور اگر چاہے تو انہیں بخش دے۔" اور رسول اللہ ﷺ نے فرمایا: "جو لوگ کسی ایسی مجلس سے اٹھیں جس میں انہوں نے اللہ کا ذکر نہ کیا ہو تو وہ گویا گدھے کے مردار کی مانند چیز سے اٹھے ہیں، اور یہ ان کے لیے حسرت کا باعث ہوگا۔" ذکر کے فضائل، امام ابن القیم الجوزیہ کے بیان کے مطابق یہ کہ ذکر شیطان کو بھگاتا ہے، اسے دباتا ہے اور اسے توڑ دیتا ہے۔ یہ کہ ذکر رحمٰن بزرگ و برتر کو راضی کرتا ہے۔ یہ کہ ذکر دل سے فکر و غم کو دور کرتا ہے۔ یہ کہ ذکر دل میں خوشی، مسرت اور کشادگی لاتا ہے۔ یہ کہ ذکر رزق لاتا ہے۔ یہ کہ ذکر ذاکر کو ہیبت، مٹھاس اور رونق کا لباس پہناتا ہے۔ یہ کہ ذکر اسے محبت عطا کرتا ہے جو اسلام کی روح، دین کی چکی کا محور اور سعادت و نجات کا مدار ہے۔ اللہ نے ہر چیز کا ایک سبب بنایا ہے اور محبت کا سبب دائمی ذکر کو بنایا ہے۔ پس جو شخص اللہ بزرگ و برتر کی محبت پانا چاہے اسے چاہیے کہ اس کے ذکر میں لگا رہے، کیونکہ وہ پڑھنا اور دہرانا ہے، جس طرح وہ علم کا دروازہ ہے؛ چنانچہ ذکر محبت کا دروازہ، اس کی سب سے بڑی شاہراہ اور اس کا سب سے سیدھا راستہ ہے۔ یہ کہ ذکر اسے مراقبہ عطا کرتا ہے یہاں تک کہ اسے احسان کے دروازے میں داخل کر دیتا ہے، چنانچہ وہ اللہ کی عبادت اس طرح کرتا ہے گویا اسے دیکھ رہا ہے۔ ذکر سے غافل کے لیے مقامِ احسان تک کوئی راستہ نہیں، جیسے بیٹھے رہنے والے کے لیے بیت اللہ تک پہنچنے کا کوئی راستہ نہیں۔ یہ کہ ذکر اسے اللہ کی طرف رجوع عطا کرتا ہے، اور یہ اللہ بزرگ و برتر کی طرف لوٹنا ہے۔ پس جب وہ ذکر کے ذریعے اس کی طرف بہت رجوع کرتا ہے تو یہ بات اسے ہر حال میں دل سے اس کی طرف رجوع کرنے کا وارث بنا دیتی ہے، چنانچہ اللہ بزرگ و برتر اس کی پناہ، اس کا سہارا، اس کی جائے امان، اس کی حفاظت گاہ، اس کے دل کا قبلہ اور مصیبتوں اور آزمائشوں کے وقت اس کی جائے فرار بنا رہتا ہے۔ یہ کہ ذکر اپنے رب بزرگ و برتر کی ہیبت اور اس کی تعظیم کا وارث بناتا ہے، کیونکہ وہ اس کے دل پر پوری طرح چھا جاتا ہے اور وہ اللہ تعالیٰ کے ساتھ حاضر رہتا ہے، بخلاف غافل کے، کہ اس کے دل میں ہیبت کا پردہ باریک ہوتا ہے۔ یہ کہ ذکر اسے اللہ تعالیٰ کی طرف سے اپنے ذکر کا وارث بناتا ہے، جیسا کہ اللہ تعالیٰ نے فرمایا: ("پس تم مجھے یاد کرو، میں تمہیں یاد رکھوں گا")۔ اور اگر ذکر میں صرف یہی ایک بات ہوتی تب بھی فضیلت اور شرف کے لیے کافی تھی۔ اور آپ نے اپنے رب تبارک و تعالیٰ سے روایت کرتے ہوئے فرمایا: ("جو مجھے اپنے دل میں یاد کرے میں اسے اپنے دل میں یاد کرتا ہوں، اور جو مجھے کسی مجلس میں یاد کرے میں اسے ان سے بہتر مجلس میں یاد کرتا ہوں")۔ اسے بخاری اور مسلم نے روایت کیا۔ یہ کہ ذکر خطاؤں کو مٹاتا اور دور کرتا ہے، کیونکہ وہ سب سے بڑی نیکیوں میں سے ہے، اور نیکیاں برائیوں کو مٹا دیتی ہیں۔ یہ کہ ذکر بندے اور اس کے رب تبارک و تعالیٰ کے درمیان کی وحشت کو دور کرتا ہے، کیونکہ غافل اور اللہ بزرگ و برتر کے درمیان ایک وحشت ہوتی ہے جو ذکر کے بغیر زائل نہیں ہوتی۔ یہ کہ بندہ جب خوشحالی میں اللہ تعالیٰ کا ذکر کر کے اس سے شناسائی پیدا کرتا ہے تو اللہ تعالیٰ سختی میں اسے پہچان لیتا ہے۔ ایک اثر آیا ہے جس کا مفہوم یہ ہے کہ جب فرماں بردار، اللہ تعالیٰ کا ذکر کرنے والے بندے پر کوئی سختی آتی ہے یا وہ اللہ تعالیٰ سے کوئی حاجت مانگتا ہے تو فرشتے کہتے ہیں: "اے رب! ایک جانی پہچانی آواز ایک جانے پہچانے بندے سے۔" اور غافل جو اللہ بزرگ و برتر سے منہ موڑے ہوئے ہو، جب اسے پکارتا اور اس سے مانگتا ہے تو فرشتے کہتے ہیں: "اے رب! ایک اجنبی آواز ایک اجنبی بندے سے۔" – اور ابن عباس کی حدیث: "خوشحالی میں اللہ کو پہچانو، وہ سختی میں تمہیں پہچانے گا۔" – اسے امام احمد نے روایت کیا۔ یہ کہ ذکر اللہ تعالیٰ کے عذاب سے نجات دیتا ہے، جیسا کہ معاذ رضی اللہ عنہ نے فرمایا، اور یہ مرفوعاً بھی روایت کیا جاتا ہے: ("ابنِ آدم نے کوئی ایسا عمل نہیں کیا جو اللہ بزرگ و برتر کے عذاب سے اللہ تعالیٰ کے ذکر سے زیادہ نجات دینے والا ہو")۔ اسے احمد، مالک، ابن ماجہ اور ترمذی نے روایت کیا۔ یہ کہ ذکر سکینت کے نزول، رحمت کے چھا جانے اور فرشتوں کے ذاکر کو گھیر لینے کا سبب ہے، جیسا کہ نبی ﷺ نے خبر دی۔ – حدیث: ("جو لوگ بیٹھ کر اللہ کا ذکر کرتے ہیں انہیں فرشتے گھیر لیتے ہیں، رحمت انہیں ڈھانپ لیتی ہے، ان پر سکینت نازل ہوتی ہے اور اللہ اپنے پاس والوں میں ان کا ذکر کرتا ہے")۔ اسے مسلم نے روایت کیا۔ یہ کہ ذکر زبان کو غیبت، چغلی، جھوٹ، فحش گوئی اور باطل سے مشغول رکھنے کا سبب ہے، کیونکہ بندے کو بولنا ضرور ہوتا ہے، پس اگر وہ اللہ تعالیٰ کے ذکر اور اس کے احکام کے تذکرے میں نہ بولے تو ان حرام باتوں میں سے سب یا بعض میں بولے گا، اور ان سے سلامتی کا اللہ تعالیٰ کے ذکر کے سوا قطعاً کوئی راستہ نہیں، اور مشاہدہ اور تجربہ اس پر گواہ ہیں۔ جس نے اپنی زبان کو اللہ کے ذکر کا عادی بنایا اس نے اپنی زبان کو باطل اور لغو باتوں سے بچا لیا، اور جس کی زبان اللہ تعالیٰ کے ذکر سے خشک رہی وہ ہر باطل، لغو اور فحش بات سے تر ہو گئی، اور گناہ سے بچنے کی کوئی طاقت اور نیکی کرنے کی کوئی قوت نہیں مگر اللہ کی مدد سے۔ یہ کہ ذکر بندے کو قیامت کے دن کی حسرت سے محفوظ رکھتا ہے، کیونکہ ہر وہ مجلس جس میں بندہ اپنے رب تعالیٰ کا ذکر نہ کرے، قیامت کے دن اس کے لیے حسرت اور نقصان ہوگی۔ یہ کہ ذکر سب سے آسان عبادت ہے حالانکہ وہ سب سے جلیل اور افضل عبادتوں میں سے ہے، کیونکہ زبان کی حرکت اعضا کی حرکتوں میں سب سے ہلکی اور آسان ہے۔ اگر انسان کا کوئی عضو دن رات میں اتنا ہلے جتنا اس کی زبان ہلتی ہے تو یہ اس پر انتہائی مشکل ہو جائے، بلکہ اس کے لیے ممکن ہی نہ ہو۔ اور حدیث میں ہے: ("دو کلمے ہیں جو زبان پر ہلکے، میزان میں بھاری اور رحمٰن کو محبوب ہیں: سبحان اللہ و بحمدہ، سبحان اللہ العظیم")۔ یہ کہ ذکر جنت کا پودا لگانا ہے۔ ترمذی میں ابو الزبیر کی جابر سے روایت کردہ حدیث ہے کہ نبی نے فرمایا: ("جس نے سبحان اللہ و بحمدہ کہا اس کے لیے جنت میں ایک کھجور کا درخت لگایا جاتا ہے")۔ ترمذی نے کہا: حدیث حسن صحیح ہے، اور البانی نے اسے صحیح الجامع میں صحیح قرار دیا – 6429۔ یہ کہ ذکر پر جو عطا اور فضل مرتب کیا گیا ہے وہ دوسرے اعمال پر مرتب نہیں کیا گیا۔ صحیحین میں ابوہریرہ رضی اللہ عنہ سے روایت ہے کہ رسول اللہ نے فرمایا: ("جس نے دن میں سو مرتبہ کہا: اللہ کے سوا کوئی معبود نہیں، وہ اکیلا ہے، اس کا کوئی شریک نہیں، اسی کی بادشاہی ہے اور اسی کے لیے تمام تعریف ہے اور وہ ہر چیز پر قادر ہے، تو اس کے لیے دس غلام آزاد کرنے کے برابر ثواب ہوگا، اس کے لیے سو نیکیاں لکھی جائیں گی، اس سے سو برائیاں مٹا دی جائیں گی، اور یہ اس دن شام تک اس کے لیے شیطان سے حفاظت ہوگی؛ اور کوئی شخص اس سے بہتر عمل لے کر نہیں آئے گا جو وہ لایا، سوائے اس آدمی کے جس نے اس سے زیادہ عمل کیا۔ اور جس نے دن میں سو مرتبہ سبحان اللہ و بحمدہ کہا اس کی خطائیں مٹا دی جاتی ہیں خواہ سمندر کی جھاگ کے برابر ہوں")۔ اور صحیح مسلم میں ابوہریرہ سے روایت ہے، انہوں نے کہا کہ رسول اللہ نے فرمایا: ("میرا سبحان اللہ، الحمد للہ، لا الٰہ الا اللہ اور اللہ اکبر کہنا مجھے ان سب چیزوں سے زیادہ محبوب ہے جن پر سورج طلوع ہوتا ہے")۔ یہ کہ رب تبارک و تعالیٰ کا دائمی ذکر اسے بھول جانے سے امان دیتا ہے، جو بندے کی دنیا اور آخرت میں بدبختی کا سبب ہے، کیونکہ رب سبحانہ و تعالیٰ کو بھول جانا اپنے آپ کو اور اپنے مفادات کو بھول جانے کا سبب بنتا ہے۔ اللہ تعالیٰ نے فرمایا: اور تم ان لوگوں کی طرح مت ہو جانا جنہوں نے اللہ (کے احکام) کو بھلا دیا تو اللہ نے بھی انہیں اپنی جانوں سے غافل کر دیا[1] ، اور ایسے ہی لوگ نافرمان (فاسق) ہوتے ہیں. اور جب بندہ اپنے آپ کو بھول جاتا ہے تو اپنے مفادات سے منہ موڑ لیتا ہے، انہیں بھول جاتا ہے اور ان سے غافل ہو جاتا ہے، چنانچہ وہ لازماً برباد اور خراب ہو جاتے ہیں۔ پس جو اللہ تعالیٰ کو بھول گیا، اللہ اسے دنیا میں اس کا اپنا آپ بھلا دیتا ہے اور قیامت کے دن عذاب میں اسے بھلا دیتا ہے۔ اللہ تعالیٰ نے فرمایا: اور (ہاں) جو میری یاد سے روگردانی کرے گا اس کی زندگی تنگی میں رہے گی[1] ، اور ہم اسے بروز قیامت اندھا کر کے اٹھائیں گے.[2] وه کہے گا کہ الٰہی! مجھے تو نے اندھا بنا کر کیوں اٹھایا؟ حاﻻنکہ میں تو دیکھتا بھالتا تھا. (جواب ملے گا کہ) اسی طرح ہونا چاہئے تھا تو میری آئی ہوئی آیتوں کو بھول گیا تو آج تو بھی بھلا دیا جاتا ہے. یعنی تجھے عذاب میں بھلا دیا جائے گا جیسے تو نے میری آیات کو بھلا دیا، نہ انہیں یاد کیا اور نہ ان پر عمل کیا۔ یہ کہ ذکر ذاکر کے لیے دنیا میں نور ہے، اس کی قبر میں نور ہے اور اس کی آخرت میں نور ہے جو پل صراط پر اس کے آگے آگے دوڑتا ہے۔ دلوں اور قبروں کو اللہ تعالیٰ کے ذکر جیسی کسی چیز سے روشنی نہیں ملتی۔ اللہ تعالیٰ نے فرمایا: ("بھلا وہ شخص جو مردہ تھا پھر ہم نے اسے زندہ کیا اور اس کے لیے ایک نور بنایا جس کے ساتھ وہ لوگوں میں چلتا ہے، کیا وہ اس شخص جیسا ہو سکتا ہے جو اندھیروں میں ہو، ان سے نکلنے والا نہ ہو؟")۔ پہلا وہ مومن ہے جو اللہ پر ایمان، اس کی محبت، اس کی معرفت اور اس کے ذکر سے روشن ہوا، اور دوسرا وہ ہے جو اللہ تعالیٰ سے غافل ہے، اس کے ذکر اور اس کی محبت سے منہ موڑنے والا ہے۔ پوری اہمیت اور ساری کامیابی نور میں ہے اور ساری بدبختی اس کے کھو جانے میں ہے۔ یہ کہ ذکر بکھری ہوئی چیز کو جمع کرتا ہے، جمع شدہ کو بکھیر دیتا ہے، دور کو قریب کرتا ہے اور قریب کو دور کر دیتا ہے۔ یہ کہ دل میں ایک سختی ہے جسے اللہ تعالیٰ کے ذکر کے سوا کوئی چیز نہیں پگھلاتی، پس بندے کو چاہیے کہ اپنے دل کی سختی کا علاج اللہ تعالیٰ کے ذکر سے کرے۔ حماد بن زید نے معلّٰی بن زیاد سے ذکر کیا کہ ایک شخص نے حسن (بصری) سے کہا: "اے ابو سعید! میں آپ سے اپنے دل کی سختی کی شکایت کرتا ہوں۔" انہوں نے فرمایا: "اسے ذکر سے پگھلاؤ۔" اور یہ اس لیے کہ دل میں جتنی غفلت بڑھتی ہے اتنی ہی سختی بڑھتی ہے، پس جب اللہ تعالیٰ کا ذکر کیا جاتا ہے تو وہ سختی پگھل جاتی ہے جیسے سیسہ آگ میں پگھلتا ہے۔ پس جب دلوں کی سختی اللہ بزرگ و برتر کے ذکر جیسی چیز سے پگھلا دی گئی۔ یہ کہ ذکر ذاکر پر اللہ بزرگ و برتر اور اس کے فرشتوں کی رحمت کو لازم کرتا ہے، اور جس پر اللہ تعالیٰ اور اس کے فرشتے رحمت بھیجیں وہ پوری طرح فلاح پا گیا اور مکمل کامیابی حاصل کر گیا۔ اللہ سبحانہ و تعالیٰ نے فرمایا: مسلمانو! اللہ تعالیٰ کا ذکر بہت زیاده کرو. اور صبح وشام اس کی پاکیزگی بیان کرو. وہی ہے جو تم پر اپنی رحمتیں بھیجتا ہے اور اس کے فرشتے (تمہارے لئے دعائے رحمت کرتے ہیں) تاکہ وه تمہیں اندھیروں سے اجالے کی طرف لے جائے اور اللہ تعالیٰ مومنوں پر بہت ہی مہربان ہے. یہ کہ ذکر کی مجلسیں فرشتوں کی مجلسیں ہیں۔ دنیا کی مجلسوں میں سے ان کی کوئی مجلس نہیں سوائے اس مجلس کے جس میں اللہ تعالیٰ کا ذکر کیا جائے، جیسا کہ دونوں (بخاری و مسلم) نے صحیحین میں اعمش کی ابو صالح سے، اور ان کی ابوہریرہ سے روایت کردہ حدیث میں ذکر کیا کہ رسول اللہ نے فرمایا: ("اللہ کے کچھ فرشتے ہیں جو لوگوں کے اعمال لکھنے والوں کے علاوہ ہیں، وہ راستوں میں گھومتے ہیں اور ذکر کرنے والوں کو تلاش کرتے ہیں۔ جب وہ ایسے لوگوں کو پاتے ہیں جو اللہ تعالیٰ کا ذکر کر رہے ہوں تو ایک دوسرے کو پکارتے ہیں: 'آؤ اپنی مطلوبہ چیز کی طرف۔' فرمایا: پھر وہ اپنے پروں سے انہیں آسمانِ دنیا تک گھیر لیتے ہیں۔ پھر ان کا رب تعالیٰ ان سے پوچھتا ہے، حالانکہ وہ ان کے بارے میں خوب جانتا ہے: 'میرے بندے کیا کہہ رہے ہیں؟' فرمایا: وہ کہتے ہیں: 'وہ تیری تسبیح کرتے ہیں، تیری بڑائی بیان کرتے ہیں اور تیری حمد کرتے ہیں۔' فرمایا: وہ پوچھتا ہے: 'کیا انہوں نے مجھے دیکھا ہے؟' فرمایا: وہ کہتے ہیں: 'نہیں، اللہ کی قسم! انہوں نے تجھے نہیں دیکھا۔' فرمایا: وہ پوچھتا ہے: 'اگر وہ مجھے دیکھ لیں تو کیا ہو؟' فرمایا: وہ کہتے ہیں: 'اگر وہ تجھے دیکھ لیں تو تیری عبادت میں اور زیادہ شدید ہوں، تیری حمد و بزرگی بیان کرنے میں اور زیادہ شدید ہوں اور تیری تسبیح بہت زیادہ کریں۔' فرمایا: وہ پوچھتا ہے: 'وہ مجھ سے کیا مانگتے ہیں؟' فرمایا: وہ کہتے ہیں: 'وہ تجھ سے جنت مانگتے ہیں۔' فرمایا: وہ پوچھتا ہے: 'کیا انہوں نے اسے دیکھا ہے؟' فرمایا: وہ کہتے ہیں: 'نہیں، اللہ کی قسم! اے رب، انہوں نے اسے نہیں دیکھا۔' فرمایا: وہ پوچھتا ہے: 'اگر وہ اسے دیکھ لیں تو کیا ہو؟' فرمایا: وہ کہتے ہیں: 'اگر وہ اسے دیکھ لیں تو اس کے لیے اور زیادہ حریص، اسے طلب کرنے میں اور زیادہ شدید اور اس میں رغبت کے لحاظ سے اور بڑھ کر ہوں۔' وہ پوچھتا ہے: 'وہ کس چیز سے پناہ مانگتے ہیں؟' فرمایا: وہ کہتے ہیں: 'آگ سے۔' فرمایا: وہ پوچھتا ہے: 'کیا انہوں نے اسے دیکھا ہے؟' فرمایا: وہ کہتے ہیں: 'نہیں، اللہ کی قسم! اے رب، انہوں نے اسے نہیں دیکھا۔' فرمایا: وہ پوچھتا ہے: 'اگر وہ اسے دیکھ لیں تو کیا ہو؟' فرمایا: وہ کہتے ہیں: 'اگر وہ اسے دیکھ لیں تو اس سے بھاگنے میں اور زیادہ شدید اور اس سے ڈرنے میں اور زیادہ ہوں۔' فرمایا: وہ فرماتا ہے: 'میں تمہیں گواہ بناتا ہوں کہ میں نے انہیں بخش دیا۔' فرشتوں میں سے ایک فرشتہ کہتا ہے: 'ان میں فلاں شخص ان میں سے نہیں، وہ تو صرف کسی ضرورت سے آیا تھا۔' فرمایا: 'یہ ایسے ہم نشین ہیں جن کا ہم نشین بدبخت نہیں ہوتا۔'") یہ ان کی اپنی ذات پر اور ان کے ہم نشین پر برکت میں سے ہے، اور انہیں اللہ کے اس قول میں سے حصہ ملتا ہے ("اور اس نے مجھے بابرکت بنایا جہاں کہیں بھی میں ہوں")۔ پس مومن جہاں بھی اترے بابرکت ہے اور فاجر جہاں بھی اترے منحوس ہے۔ ذکر کی مجلسیں فرشتوں کی مجلسیں ہیں اور غفلت کی مجلسیں شیطانوں کی مجلسیں ہیں، اور ہر چیز اپنے ہم شکل اور مشابہ کی طرف منسوب ہوتی ہے، اور ہر شخص اسی طرف جاتا ہے جو اس کے مناسب ہو۔ یہ کہ اللہ بزرگ و برتر ذکر کرنے والوں پر اپنے فرشتوں کے سامنے فخر کرتا ہے، جیسا کہ مسلم نے اپنی صحیح میں ابو سعید خدری سے روایت کیا، انہوں نے کہا: معاویہ مسجد میں ایک حلقے کے پاس آئے اور کہا: "تمہیں کس چیز نے بٹھایا ہے؟" انہوں نے کہا: "ہم اللہ تعالیٰ کا ذکر کرنے کے لیے بیٹھے ہیں۔" انہوں نے کہا: "اللہ کی قسم، تمہیں صرف اسی چیز نے بٹھایا ہے؟" انہوں نے کہا: "اللہ کی قسم، ہمیں صرف اسی چیز نے بٹھایا ہے۔" انہوں نے کہا: "میں نے تم سے قسم تم پر کسی تہمت کی بنا پر نہیں لی، اور رسول اللہ کے ہاں میرے مرتبے کا کوئی شخص مجھ سے کم حدیثیں آپ سے روایت کرنے والا نہیں تھا۔ رسول اللہ اپنے صحابہ کے ایک حلقے کے پاس آئے اور فرمایا: ('تمہیں کس چیز نے بٹھایا ہے؟' انہوں نے عرض کیا: 'ہم اللہ تعالیٰ کا ذکر کرنے اور اس کی حمد کرنے بیٹھے ہیں کہ اس نے ہمیں اسلام کی ہدایت دی اور آپ کے ذریعے ہم پر احسان کیا۔' آپ نے فرمایا: 'اللہ کی قسم، تمہیں صرف اسی چیز نے بٹھایا ہے؟' انہوں نے عرض کیا: 'اللہ کی قسم، ہمیں صرف اسی چیز نے بٹھایا ہے۔' آپ نے فرمایا: 'میں نے تم سے قسم تم پر کسی تہمت کی بنا پر نہیں لی، لیکن جبریل میرے پاس آئے اور مجھے خبر دی کہ اللہ تبارک و تعالیٰ تم پر فرشتوں کے سامنے فخر کرتا ہے')۔" رب تبارک و تعالیٰ کی طرف سے یہ فخر اس بات کی دلیل ہے کہ ذکر اس کے نزدیک باشرف ہے، وہ اسے پسند کرتا ہے اور یہ کہ اسے دوسرے اعمال پر ایک امتیاز حاصل ہے۔ یہ کہ تمام اعمال محض اللہ تعالیٰ کے ذکر کو قائم کرنے کے لیے مشروع کیے گئے ہیں اور ان کا مقصد اللہ تعالیٰ کے ذکر کا حصول ہے۔ اللہ سبحانہ و تعالیٰ نے فرمایا: ("اور میری یاد کے لیے نماز قائم کر")۔ یہ کہ اللہ بزرگ و برتر کا ذکر مشکل کو آسان کرتا ہے، دشوار کو سہل بناتا ہے اور مشقتوں کو ہلکا کرتا ہے۔ اللہ بزرگ و برتر کا ذکر کسی مشکل چیز پر نہیں کیا گیا مگر وہ آسان ہو گئی، نہ کسی دشوار چیز پر مگر وہ سہل ہو گئی، نہ کسی مشقت پر مگر وہ ہلکی ہو گئی، نہ کسی سختی پر مگر وہ دور ہو گئی، نہ کسی تکلیف پر مگر وہ کھل گئی؛ پس اللہ تعالیٰ کا ذکر سختی کے بعد کشادگی، تنگی کے بعد آسانی اور غم و فکر کے بعد فراخی ہے۔ اسے یہ بات واضح کرتی ہے: یہ کہ اللہ بزرگ و برتر کا کثرت سے ذکر نفاق سے امان ہے، کیونکہ منافق اللہ بزرگ و برتر کا ذکر کم کرتے ہیں۔ اللہ بزرگ و برتر نے منافقین کے بارے میں فرمایا: ("اور وہ اللہ کو بہت کم یاد کرتے ہیں")، اور کعب نے کہا: "جس نے اللہ بزرگ و برتر کا ذکر کثرت سے کیا وہ نفاق سے بری ہو گیا۔" اور اسی لیے، واللہ اعلم، اللہ تعالیٰ نے سورۃ المنافقون کو اپنے اس فرمان پر ختم کیا، جو بلند و برتر ہے: اے مسلمانو! تمہارے مال اور تمہاری اوﻻد تمہیں اللہ کے ذکر سے غافل نہ کر دیں[1] ۔ اور جو ایسا کریں وه بڑے ہی زیاں کار لوگ ہیں. کیونکہ اس میں ان منافقین کے فتنے سے تنبیہ ہے جو اللہ بزرگ و برتر کے ذکر سے غافل ہوئے اور نفاق میں جا پڑے۔ [1] یعنی اللہ نے بطور جزا انہیں ایسا کر دیا کہ وہ ایسے عملوں سے غافل ہوگئے جن میں ان کا فائدہ تھا اور جن کے ذریعے سے وہ اپنے نفسوں کو عذاب الٰہی سے بچا سکتے تھے۔ یوں انسان خدا فراموشی سے خود فراموشی تک پہنچ جاتا ہے۔ اس کی عقل، اس کی صحیح رہنمائی نہیں کرتی، آنکھیں اس کو حق کا راستہ نہیں دکھاتیں اور اس کے کان حق کے سننے سے بہرے ہو جاتے ہیں۔ نتیجتاً اس سے ایسے کام سرزد ہوتے ہیں جس میں اس کی اپنی تباہی وبربادی ہوتی ہے۔ [1] اس تنگی سے بعض نے عذاب قبر اور بعض نے وہ، قلق واضطراب، بےچینی اور بے کلی مراد لی ہے جس میں اللہ کی یاد سے غافل بڑے بڑے دولت مند مبتلا رہتے ہیں۔ [2] اس سے مراد فی الواقع آنکھوں سے اندھا ہونا ہے یا پھر بصیرت سے محرومی مراد ہے یعنی وہاں اس کو کوئی ایسی دلیل نہیں سوجھے گی جسے پیش کر کے وہ عذاب سے چھوٹ سکے۔ [1] یعنی مال اور اولاد کی محبت تم پر اتنی غالب نہ آجائے کہ تم اللہ کے بتلائے ہوئے احکام وفرائض سے غافل ہو جاؤ اور اللہ کی قائم کردہ حلال وحرام کی حدوں کی پروا نہ کرو۔ منافقین کے ذکر کے فوراً بعد اس تنبیہ کا مقصد یہ ہے کہ یہ منافقین کا کردار ہے جو انسان کو خسارے میں ڈالنے والا ہے۔ اہل ایمان کا کرداراس کے برعکس ہوتا ہے اور وہ یہ ہے کہ وہ ہر وقت اللہ کو یاد رکھتے ہیں، یعنی اس کے احکام وفرائض کی پابندی اور حلال وحرام کے درمیان تمیز کرتے ہیں۔
مشینی ترجمہ
Claude translation (Sonnet), Haiku-checked, audited; Quran quotations verbatim from QuranEnc.com — Urdu Translation - Muhammad Junagarhi — Muhammad Ibrahim Junagarhi (Rowwad Translation Center) v1.1.3
Bahasa Indonesia
Sesungguhnya di antara amal saleh yang paling utama lagi mudah, yang mendekatkan seorang muslim kepada Tuhannya Yang Mahaperkasa lagi Mahamulia, adalah zikir. Ayat-ayat dan hadits tentang keutamaan zikir dan doa serta anjuran untuk melakukannya Banyak ayat dan hadits sahih dari Rasulullah shallallahu 'alaihi wa sallam yang menyebutkan keutamaan zikir dan doa serta anjuran untuk melakukannya; kami sebutkan sebagian yang mudah. Allah Yang Mahatinggi berfirman: "Dan sungguh, mengingat Allah itu lebih besar." Dan Yang Mahatinggi berfirman: "Dan bertasbihlah kepada-Nya pagi dan petang." Dan Yang Mahatinggi berfirman: "Maka ingatlah kepada-Ku, niscaya Aku ingat pula kepadamu. Bersyukurlah kepada-Ku dan janganlah kamu mengingkari (nikmat)-Ku." Dan Yang Mahatinggi berfirman: "Wahai orang-orang yang beriman! Ingatlah Allah dengan zikir yang sebanyak-banyaknya." Dan Yang Mahatinggi berfirman: "Laki-laki dan perempuan yang banyak menyebut (nama) Allah, Allah telah menyediakan untuk mereka ampunan dan pahala yang besar." Dan Yang Mahatinggi berfirman: "Dan sebutlah (nama) Tuhanmu sebanyak-banyaknya, dan bertasbihlah pada waktu petang dan pagi." Dan Yang Mahatinggi berfirman: "(Yaitu) orang-orang yang mengingat Allah sambil berdiri, duduk, dan dalam keadaan berbaring." Dan Yang Mahatinggi berfirman: "Apabila kamu telah menyelesaikan ibadah hajimu, maka berzikirlah dengan menyebut Allah, sebagaimana kamu menyebut nenek moyangmu, bahkan berzikirlah lebih banyak dari itu." Dan Yang Mahatinggi berfirman: "Wahai orang-orang yang beriman! Janganlah harta bendamu dan anak-anakmu melalaikan kamu dari mengingat Allah." Dan Yang Mahatinggi berfirman: Dan ingatlah Tuhanmu dalam hatimu dengan rendah hati dan rasa takut, dan dengan tidak mengeraskan suara, pada waktu pagi dan petang, dan janganlah kamu termasuk orang-orang yang lengah. Dan Rasulullah shallallahu 'alaihi wa sallam bersabda: "Perumpamaan orang yang berzikir kepada Tuhannya dan orang yang tidak berzikir kepada Tuhannya adalah seperti orang yang hidup dan orang yang mati." Dan Rasulullah shallallahu 'alaihi wa sallam bersabda: "Maukah kalian aku beritahukan amalan kalian yang terbaik, yang paling suci di sisi Raja kalian, yang paling tinggi dalam derajat kalian, yang lebih baik bagi kalian daripada menginfakkan emas dan perak, dan lebih baik bagi kalian daripada bertemu musuh kalian lalu kalian menebas leher mereka dan mereka menebas leher kalian?" Mereka berkata: "Tentu." Beliau bersabda: "Zikir kepada Allah Yang Mahatinggi." Dan Rasulullah shallallahu 'alaihi wa sallam bersabda: "Allah Yang Mahatinggi berfirman: Aku sesuai dengan prasangka hamba-Ku kepada-Ku, dan Aku bersamanya ketika ia mengingat-Ku. Jika ia mengingat-Ku dalam dirinya, Aku mengingatnya dalam Diri-Ku; dan jika ia mengingat-Ku di tengah suatu kumpulan, Aku mengingatnya di tengah kumpulan yang lebih baik daripada mereka. Jika ia mendekat kepada-Ku sejengkal, Aku mendekat kepadanya sehasta; dan jika ia mendekat kepada-Ku sehasta, Aku mendekat kepadanya sedepa; dan jika ia datang kepada-Ku dengan berjalan, Aku datang kepadanya dengan berlari. Dan Rasulullah shallallahu 'alaihi wa sallam bersabda: "Barangsiapa duduk di suatu tempat duduk yang di dalamnya ia tidak berzikir kepada Allah, maka akan menimpanya kerugian dari Allah; dan barangsiapa berbaring di suatu tempat berbaring yang di dalamnya ia tidak berzikir kepada Allah, maka akan menimpanya kerugian." Dan Rasulullah shallallahu 'alaihi wa sallam bersabda: "Tidaklah suatu kaum duduk di suatu majelis yang di dalamnya mereka tidak berzikir kepada Allah dan tidak bershalawat kepada Nabi mereka, melainkan akan menimpa mereka kerugian; jika Dia menghendaki, Dia mengazab mereka, dan jika Dia menghendaki, Dia mengampuni mereka." Dan Rasulullah shallallahu 'alaihi wa sallam bersabda: "Tidaklah suatu kaum bangkit dari suatu majelis yang di dalamnya mereka tidak berzikir kepada Allah, melainkan mereka bangkit dari sesuatu yang seperti bangkai keledai, dan hal itu akan menjadi penyesalan bagi mereka." Keutamaan zikir menurut Imam Ibnu al-Qayyim al-Jauziyah Bahwa zikir mengusir setan, menundukkannya, dan menghancurkannya. Bahwa zikir membuat Yang Maha Pengasih, Yang Mahaperkasa lagi Mahamulia, ridha. Bahwa zikir menghilangkan kegelisahan dan kesedihan dari hati. Bahwa zikir mendatangkan kegembiraan, kebahagiaan, dan kelapangan bagi hati. Bahwa zikir mendatangkan rezeki. Bahwa zikir mengenakan pada orang yang berzikir kewibawaan, kemanisan, dan keceriaan. Bahwa zikir mewariskan kepadanya kecintaan, yang merupakan ruh Islam, poros putaran agama, dan sumber kebahagiaan dan keselamatan. Allah telah menjadikan bagi segala sesuatu suatu sebab, dan Dia menjadikan sebab kecintaan adalah zikir yang terus-menerus. Maka siapa yang ingin meraih cinta Allah Yang Mahaperkasa lagi Mahamulia, hendaklah ia membasahi lisannya dengan menyebut-Nya, karena zikir itu adalah pelajaran dan pengulangan, sebagaimana ia adalah pintu ilmu; maka zikir adalah pintu kecintaan, jalan rayanya yang terbesar, dan jalannya yang paling lurus. Bahwa zikir mewariskan kepadanya muraqabah (merasa diawasi Allah) hingga memasukkannya ke pintu ihsan, sehingga ia menyembah Allah seakan-akan melihat-Nya. Tidak ada jalan bagi orang yang lalai dari zikir menuju kedudukan ihsan, sebagaimana tidak ada jalan bagi orang yang duduk diam untuk sampai ke Baitullah. Bahwa zikir mewariskan kepadanya inabah, yaitu kembali kepada Allah Yang Mahaperkasa lagi Mahamulia. Maka setiap kali ia memperbanyak kembali kepada-Nya dengan menyebut-Nya, hal itu mewariskan kepadanya kembalinya hati kepada-Nya dalam segala keadaan, sehingga Allah Yang Mahaperkasa lagi Mahamulia tetap menjadi tempat ia berlindung dari ketakutan, tempat bersandarnya, tempat bernaungnya, tempat perlindungannya, kiblat hatinya, dan tempat ia lari ketika datang musibah dan cobaan. Bahwa zikir mewariskan rasa segan kepada Tuhannya Yang Mahaperkasa lagi Mahamulia dan pengagungan kepada-Nya, karena kuatnya penguasaan zikir atas hatinya dan kehadirannya bersama Allah Yang Mahatinggi, berbeda dengan orang yang lalai, karena tabir rasa segan di hatinya sangat tipis. Bahwa zikir mewariskan kepadanya zikir Allah Yang Mahatinggi kepadanya, sebagaimana firman-Nya: ("Maka ingatlah kepada-Ku, niscaya Aku ingat pula kepadamu"). Seandainya dalam zikir tidak ada keutamaan selain ini saja, sungguh itu sudah cukup sebagai keutamaan dan kemuliaan. Dan beliau bersabda dalam hadits yang beliau riwayatkan dari Tuhannya Yang Maha Suci lagi Mahatinggi: ("Barangsiapa mengingat-Ku dalam dirinya, Aku mengingatnya dalam Diri-Ku; dan barangsiapa mengingat-Ku di tengah suatu kumpulan, Aku mengingatnya di tengah kumpulan yang lebih baik daripada mereka"). Diriwayatkan oleh al-Bukhari dan Muslim. Bahwa zikir menghapus dan melenyapkan dosa-dosa, karena zikir termasuk kebaikan yang paling agung, dan kebaikan-kebaikan itu menghapus keburukan-keburukan. Bahwa zikir menghilangkan keterasingan antara hamba dan Tuhannya Yang Maha Suci lagi Mahatinggi, karena antara orang yang lalai dan Allah Yang Mahaperkasa lagi Mahamulia ada keterasingan yang tidak hilang kecuali dengan zikir. Bahwa apabila seorang hamba mengenal Allah Yang Mahatinggi dengan menyebut-Nya di waktu lapang, Dia akan mengenalnya di waktu sempit. Telah datang sebuah riwayat yang maknanya bahwa hamba yang taat dan berzikir kepada Allah Yang Mahatinggi, apabila ditimpa kesulitan atau meminta suatu hajat kepada Allah Yang Mahatinggi, para malaikat berkata: "Wahai Tuhan, suara yang dikenal dari hamba yang dikenal." Sedangkan orang yang lalai lagi berpaling dari Allah Yang Mahaperkasa lagi Mahamulia, apabila ia berdoa dan meminta kepada-Nya, para malaikat berkata: "Wahai Tuhan, suara yang asing dari hamba yang asing." – Dan hadits Ibnu Abbas: "Kenalilah Allah di waktu lapang, niscaya Dia akan mengenalmu di waktu sempit." – Diriwayatkan oleh Imam Ahmad. Bahwa zikir menyelamatkan dari azab Allah Yang Mahatinggi, sebagaimana dikatakan oleh Mu'adz radhiyallahu 'anhu, dan diriwayatkan secara marfu': ("Tidaklah anak Adam melakukan suatu amal yang lebih menyelamatkan dari azab Allah Yang Mahaperkasa lagi Mahamulia daripada zikir kepada Allah Yang Mahatinggi"). Diriwayatkan oleh Ahmad, Malik, Ibnu Majah, dan at-Tirmidzi. Bahwa zikir menjadi sebab turunnya ketenangan, terliputinya rahmat, dan dikelilingi malaikat terhadap orang yang berzikir, sebagaimana diberitakan oleh Nabi shallallahu 'alaihi wa sallam. – Hadits: ("Tidaklah suatu kaum duduk berzikir kepada Allah, melainkan para malaikat mengelilingi mereka, rahmat meliputi mereka, ketenangan turun kepada mereka, dan Allah menyebut mereka di hadapan makhluk yang ada di sisi-Nya"). Diriwayatkan oleh Muslim. Bahwa zikir menjadi sebab tersibukkannya lisan dari ghibah, adu domba, dusta, ucapan keji, dan kebatilan. Sebab seorang hamba pasti berbicara; jika ia tidak berbicara dengan zikir kepada Allah Yang Mahatinggi dan menyebut perintah-perintah-Nya, ia akan berbicara dengan hal-hal yang diharamkan ini atau sebagiannya, dan sama sekali tidak ada jalan selamat darinya kecuali dengan zikir kepada Allah Yang Mahatinggi, dan pengamatan serta pengalaman menjadi saksi atas hal itu. Barangsiapa membiasakan lisannya berzikir kepada Allah, ia menjaga lisannya dari kebatilan dan ucapan sia-sia, dan barangsiapa lisannya kering dari zikir kepada Allah Yang Mahatinggi, lisannya basah oleh segala kebatilan, ucapan sia-sia, dan ucapan keji, dan tiada daya dan tiada kekuatan kecuali dengan pertolongan Allah. Bahwa zikir memberi rasa aman kepada hamba dari penyesalan pada hari Kiamat, karena setiap majelis yang di dalamnya hamba tidak berzikir kepada Tuhannya Yang Mahatinggi akan menjadi penyesalan dan kerugian baginya pada hari Kiamat. Bahwa zikir adalah ibadah yang paling mudah sekaligus termasuk yang paling agung dan paling utama, karena gerakan lisan adalah gerakan anggota badan yang paling ringan dan paling mudah. Seandainya salah satu anggota tubuh manusia bergerak dalam sehari semalam sebanyak gerakan lisannya, niscaya hal itu sangat memberatkannya, bahkan ia tidak mampu melakukannya. Dan dalam hadits: ("Dua kalimat yang ringan di lisan, berat di timbangan, dan dicintai oleh Yang Maha Pengasih: Subhanallah wa bihamdih, Subhanallahil 'Azhim" — Mahasuci Allah dan dengan memuji-Nya, Mahasuci Allah Yang Mahaagung). Bahwa zikir adalah penanaman pohon di surga. Dalam at-Tirmidzi, dari hadits Abu az-Zubair dari Jabir dari Nabi, beliau bersabda: ("Barangsiapa mengucapkan: Mahasuci Allah dan dengan memuji-Nya, ditanamkan baginya sebatang pohon kurma di surga"). At-Tirmidzi berkata: hadits hasan sahih, dan al-Albani menyahihkannya dalam Shahih al-Jami' – 6429. Bahwa pemberian dan keutamaan yang dikaitkan dengan zikir tidak dikaitkan dengan amal-amal yang lain. Dalam dua kitab Sahih, dari Abu Hurairah radhiyallahu 'anhu, bahwa Rasulullah bersabda: ("Barangsiapa mengucapkan: Tiada tuhan selain Allah semata, tiada sekutu bagi-Nya, milik-Nya kerajaan dan milik-Nya segala puji, dan Dia Mahakuasa atas segala sesuatu, seratus kali dalam sehari, maka baginya pahala setara dengan memerdekakan sepuluh budak, ditulis baginya seratus kebaikan, dihapus darinya seratus keburukan, dan itu menjadi perlindungan baginya dari setan pada hari itu hingga sore; dan tidak ada seorang pun yang datang membawa sesuatu yang lebih baik daripada yang ia bawa, kecuali seseorang yang beramal lebih banyak darinya. Dan barangsiapa mengucapkan: Mahasuci Allah dan dengan memuji-Nya, seratus kali dalam sehari, dihapus dosa-dosanya meskipun sebanyak buih di lautan"). Dan dalam Shahih Muslim, dari Abu Hurairah, ia berkata: Rasulullah bersabda: ("Sungguh, aku mengucapkan: Mahasuci Allah, segala puji bagi Allah, tiada tuhan selain Allah, dan Allah Mahabesar, lebih aku cintai daripada seluruh yang disinari matahari"). Bahwa zikir yang terus-menerus kepada Tuhan Yang Maha Suci lagi Mahatinggi memberi rasa aman dari melupakan-Nya, yang merupakan sebab kesengsaraan hamba dalam kehidupan dan tempat kembalinya, karena melupakan Tuhan Yang Mahasuci lagi Mahatinggi mengakibatkan melupakan diri sendiri dan kemaslahatannya. Allah Yang Mahatinggi berfirman: Dan janganlah kamu seperti orang-orang yang lupa kepada Allah, sehingga Allah menjadikan mereka lupa akan diri sendiri. Mereka itulah orang-orang fasik. Dan apabila hamba melupakan dirinya, ia berpaling dari kemaslahatan dirinya, melupakannya, dan sibuk darinya, sehingga pasti binasa dan rusak. Maka siapa yang melupakan Allah Yang Mahatinggi, Dia membuatnya lupa kepada dirinya di dunia dan melupakannya dalam azab pada hari Kiamat. Allah Yang Mahatinggi berfirman: Dan barangsiapa berpaling dari peringatan-Ku, maka sungguh, dia akan menjalani kehidupan yang sempit, dan Kami akan mengumpulkannya pada hari Kiamat dalam keadaan buta." Dia berkata, "Ya Tuhanku, mengapa Engkau kumpulkan aku dalam keadaan buta, padahal dahulu aku dapat melihat?" Dia (Allah) berfirman, "Demikianlah, dahulu telah datang kepadamu ayat-ayat Kami, dan kamu mengabaikannya, jadi begitu (pula) pada hari ini kamu diabaikan." yaitu engkau dilupakan dalam azab sebagaimana engkau melupakan ayat-ayat-Ku, tidak mengingatnya dan tidak mengamalkannya. Bahwa zikir adalah cahaya bagi orang yang berzikir di dunia, cahaya baginya di kuburnya, dan cahaya baginya di akhirat, yang berjalan di hadapannya di atas Shirath. Hati dan kubur tidak diterangi oleh sesuatu seperti zikir kepada Allah Yang Mahatinggi. Allah Yang Mahatinggi berfirman: ("Dan apakah orang yang sudah mati lalu Kami hidupkan dan Kami berikan kepadanya cahaya yang dengannya ia berjalan di tengah-tengah manusia, sama dengan orang yang berada dalam gelap gulita yang tidak dapat keluar darinya?"). Yang pertama adalah orang mukmin yang diterangi oleh iman kepada Allah, cinta kepada-Nya, mengenal-Nya, dan mengingat-Nya; sedangkan yang lain adalah orang yang lalai dari Allah Yang Mahatinggi, berpaling dari mengingat-Nya dan mencintai-Nya. Seluruh urusan dan seluruh keberuntungan ada pada cahaya, dan seluruh kesengsaraan ada pada hilangnya cahaya itu. Bahwa zikir menyatukan yang tercerai-berai, menceraikan yang berkumpul, mendekatkan yang jauh, dan menjauhkan yang dekat. Bahwa di dalam hati ada kekerasan yang tidak ada yang melelehkannya kecuali zikir kepada Allah Yang Mahatinggi, maka hendaklah hamba mengobati kerasnya hatinya dengan zikir kepada Allah Yang Mahatinggi. Hammad bin Zaid menyebutkan dari al-Mu'alla bin Ziyad bahwa seorang laki-laki berkata kepada al-Hasan: "Wahai Abu Sa'id, aku mengadu kepadamu tentang kerasnya hatiku." Ia berkata: "Lelehkanlah dengan zikir." Hal ini karena semakin kuat kelalaian pada hati, semakin kuat pula kerasnya; maka apabila Allah Yang Mahatinggi disebut, kekerasan itu meleleh sebagaimana timah meleleh dalam api. Maka ketika kerasnya hati telah dilelehkan dengan semisal zikir kepada Allah Yang Mahaperkasa lagi Mahamulia. Bahwa zikir mengharuskan shalawat dari Allah Yang Mahaperkasa lagi Mahamulia dan para malaikat-Nya kepada orang yang berzikir, dan siapa yang dishalawati oleh Allah Yang Mahatinggi dan para malaikat-Nya, sungguh ia telah beruntung dengan sepenuh keberuntungan dan menang dengan sepenuh kemenangan. Allah Yang Mahasuci lagi Mahatinggi berfirman: Wahai orang-orang yang beriman! Ingatlah kepada Allah, dengan mengingat (nama-Nya) sebanyak-banyaknya, dan bertasbihlah kepada-Nya pada waktu pagi dan petang. Dialah yang memberi rahmat kepadamu dan para malaikat-Nya (memohonkan ampunan untukmu), agar Dia mengeluarkan kamu dari kegelapan kepada cahaya (yang terang). Dan Dia Maha Penyayang kepada orang-orang yang beriman. Bahwa majelis-majelis zikir adalah majelis para malaikat. Mereka tidak memiliki majelis di antara majelis-majelis dunia selain majelis yang di dalamnya Allah Yang Mahatinggi disebut, sebagaimana keduanya (al-Bukhari dan Muslim) meriwayatkan dalam dua kitab Sahih dari hadits al-A'masy dari Abu Shalih dari Abu Hurairah, Rasulullah bersabda: ("Sesungguhnya Allah memiliki malaikat-malaikat selain para pencatat amal manusia, yang berkeliling di jalan-jalan mencari ahli zikir. Apabila mereka menemukan suatu kaum yang berzikir kepada Allah Yang Mahatinggi, mereka saling memanggil: 'Kemarilah kepada yang kalian perlukan.' Beliau bersabda: Lalu mereka mengelilingi mereka dengan sayap-sayap mereka hingga ke langit dunia. Lalu Tuhan mereka Yang Mahatinggi bertanya kepada mereka, padahal Dia lebih mengetahui tentang mereka: 'Apa yang dikatakan hamba-hamba-Ku?' Beliau bersabda: Mereka menjawab: 'Mereka bertasbih kepada-Mu, mengagungkan-Mu, dan memuji-Mu.' Beliau bersabda: Dia bertanya: 'Apakah mereka melihat-Ku?' Beliau bersabda: Mereka menjawab: 'Tidak, demi Allah, mereka tidak melihat-Mu.' Beliau bersabda: Dia bertanya: 'Bagaimana seandainya mereka melihat-Ku?' Beliau bersabda: Mereka menjawab: 'Seandainya mereka melihat-Mu, tentu mereka lebih giat beribadah kepada-Mu, lebih giat memuji dan memuliakan-Mu, dan lebih banyak bertasbih kepada-Mu.' Beliau bersabda: Dia bertanya: 'Apa yang mereka minta kepada-Ku?' Beliau bersabda: Mereka menjawab: 'Mereka meminta surga kepada-Mu.' Beliau bersabda: Dia bertanya: 'Apakah mereka melihatnya?' Beliau bersabda: Mereka menjawab: 'Tidak, demi Allah, wahai Tuhan, mereka tidak melihatnya.' Beliau bersabda: Dia bertanya: 'Bagaimana seandainya mereka melihatnya?' Beliau bersabda: Mereka menjawab: 'Seandainya mereka melihatnya, tentu mereka lebih bersemangat terhadapnya, lebih giat mencarinya, dan lebih besar keinginannya kepadanya.' Dia bertanya: 'Dari apa mereka memohon perlindungan?' Beliau bersabda: Mereka menjawab: 'Dari neraka.' Beliau bersabda: Dia bertanya: 'Apakah mereka melihatnya?' Beliau bersabda: Mereka menjawab: 'Tidak, demi Allah, wahai Tuhan, mereka tidak melihatnya.' Beliau bersabda: Dia bertanya: 'Bagaimana seandainya mereka melihatnya?' Beliau bersabda: Mereka menjawab: 'Seandainya mereka melihatnya, tentu mereka lebih keras lari darinya dan lebih takut kepadanya.' Beliau bersabda: Dia berfirman: 'Aku persaksikan kepada kalian bahwa Aku telah mengampuni mereka.' Salah satu malaikat berkata: 'Di antara mereka ada si fulan yang bukan bagian dari mereka, ia datang hanya karena suatu keperluan.' Beliau bersabda: 'Mereka adalah teman-teman duduk yang teman duduknya tidak akan celaka.'") Inilah sebagian dari keberkahan mereka bagi diri mereka dan bagi teman duduk mereka; mereka mendapat bagian dari firman-Nya ("dan Dia menjadikan aku seorang yang diberkahi di mana pun aku berada"). Maka demikianlah orang mukmin, diberkahi di mana pun ia singgah, dan orang jahat, dibawa sial di mana pun ia singgah. Majelis zikir adalah majelis para malaikat dan majelis kelalaian adalah majelis para setan, dan segala sesuatu dikaitkan dengan yang serupa dan sejenisnya, dan setiap orang menuju kepada apa yang sesuai dengannya. Bahwa Allah Yang Mahaperkasa lagi Mahamulia membanggakan orang-orang yang berzikir kepada para malaikat-Nya, sebagaimana Muslim meriwayatkan dalam Shahih-nya dari Abu Sa'id al-Khudri, ia berkata: Mu'awiyah keluar menemui sebuah halaqah di masjid lalu bertanya: "Apa yang membuat kalian duduk?" Mereka menjawab: "Kami duduk untuk berzikir kepada Allah Yang Mahatinggi." Ia berkata: "Demi Allah, tidak ada yang membuat kalian duduk selain itu?" Mereka menjawab: "Demi Allah, tidak ada yang membuat kami duduk selain itu." Ia berkata: "Aku meminta kalian bersumpah bukan karena menuduh kalian, dan tidak ada seorang pun yang kedudukannya setara denganku di sisi Rasulullah yang lebih sedikit meriwayatkan hadits darinya daripada aku. Rasulullah keluar menemui sebuah halaqah para sahabatnya lalu bersabda: ('Apa yang membuat kalian duduk?' Mereka menjawab: 'Kami duduk untuk berzikir kepada Allah Yang Mahatinggi dan memuji-Nya atas petunjuk-Nya kepada kami untuk memeluk Islam dan atas karunia-Nya kepada kami melalui engkau.' Beliau bersabda: 'Demi Allah, tidak ada yang membuat kalian duduk selain itu?' Mereka menjawab: 'Demi Allah, tidak ada yang membuat kami duduk selain itu.' Beliau bersabda: 'Aku meminta kalian bersumpah bukan karena menuduh kalian, tetapi Jibril datang kepadaku lalu memberitahuku bahwa Allah Yang Maha Suci lagi Mahatinggi membanggakan kalian kepada para malaikat')." Kebanggaan dari Tuhan Yang Maha Suci lagi Mahatinggi ini adalah bukti kemuliaan zikir di sisi-Nya, kecintaan-Nya kepadanya, dan bahwa zikir memiliki keistimewaan atas amal-amal yang lain. Bahwa seluruh amal hanya disyariatkan untuk menegakkan zikir kepada Allah Yang Mahatinggi, dan tujuannya adalah memperoleh zikir kepada Allah Yang Mahatinggi. Allah Yang Mahasuci lagi Mahatinggi berfirman: ("Dan laksanakanlah shalat untuk mengingat-Ku"). Bahwa zikir kepada Allah Yang Mahaperkasa lagi Mahamulia memudahkan yang sulit, melapangkan yang sukar, dan meringankan kesusahan. Tidaklah Allah Yang Mahaperkasa lagi Mahamulia disebut atas sesuatu yang sulit melainkan menjadi mudah, tidak atas sesuatu yang sukar melainkan menjadi lapang, tidak atas kesusahan melainkan menjadi ringan, tidak atas kesulitan melainkan sirna, dan tidak atas kesedihan melainkan terbuka jalan keluar; maka zikir kepada Allah Yang Mahatinggi adalah kelapangan setelah kesulitan, kemudahan setelah kesukaran, dan jalan keluar setelah duka dan kegelisahan. Hal ini dijelaskan oleh: Bahwa banyak berzikir kepada Allah Yang Mahaperkasa lagi Mahamulia adalah keamanan dari kemunafikan, karena orang-orang munafik sedikit berzikir kepada Allah Yang Mahaperkasa lagi Mahamulia. Allah Yang Mahaperkasa lagi Mahamulia berfirman tentang orang-orang munafik: ("dan mereka tidak mengingat Allah kecuali sedikit sekali"), dan Ka'b berkata: "Barangsiapa banyak berzikir kepada Allah Yang Mahaperkasa lagi Mahamulia, ia bebas dari kemunafikan." Dan karena inilah, wallahu a'lam, Allah Yang Mahatinggi menutup surah al-Munafiqun dengan firman-Nya, Yang Mahatinggi: Wahai orang-orang yang beriman! Janganlah harta bendamu dan anak-anakmu melalaikan kamu dari mengingat Allah. Dan barangsiapa berbuat demikian, maka mereka itulah orang-orang yang rugi. karena di dalamnya terdapat peringatan dari fitnah orang-orang munafik yang lalai dari zikir kepada Allah Yang Mahaperkasa lagi Mahamulia sehingga terjerumus ke dalam kemunafikan.
Terjemahan mesin
Claude translation (Sonnet), Haiku-checked, audited; Quran quotations verbatim from QuranEnc.com — Indonesian Translation - Ministry of Religious Affairs — Indonesian Ministry of Religious Affairs (Rowwad Translation Center) v1.0.1
বাংলা
যে সহজ সৎকর্মগুলো একজন মুসলিমকে তার রব, মহাপরাক্রমশালী ও মহিমান্বিত আল্লাহর নিকটবর্তী করে, তার মধ্যে সর্বোত্তম হলো জিকির। জিকির ও দোয়ার ফজিলত এবং তার প্রতি উৎসাহ প্রদান সম্পর্কিত আয়াত ও হাদিস জিকির ও দোয়ার ফজিলত এবং তার প্রতি উৎসাহ প্রদান সম্পর্কে বহু আয়াত এবং রাসুলুল্লাহ সাল্লাল্লাহু আলাইহি ওয়াসাল্লাম থেকে বহু সহিহ হাদিস বর্ণিত হয়েছে; আমরা তার মধ্য থেকে যতটুকু সহজ হয় উল্লেখ করছি। মহান আল্লাহ বলেন: "আর আল্লাহর স্মরণই সবচেয়ে বড়।" আর মহান আল্লাহ বলেন: "এবং সকাল ও সন্ধ্যায় তাঁর পবিত্রতা ঘোষণা করো।" আর মহান আল্লাহ বলেন: "অতএব তোমরা আমাকে স্মরণ করো, আমিও তোমাদের স্মরণ করব; আর আমার কৃতজ্ঞতা প্রকাশ করো এবং আমার অকৃতজ্ঞ হয়ো না।" আর মহান আল্লাহ বলেন: "হে মুমিনগণ! তোমরা আল্লাহকে অধিকভাবে স্মরণ করো।" আর মহান আল্লাহ বলেন: "আর আল্লাহকে অধিক স্মরণকারী পুরুষগণ ও স্মরণকারী নারীগণ, আল্লাহ তাদের জন্য প্রস্তুত রেখেছেন ক্ষমা ও মহাপুরস্কার।" আর মহান আল্লাহ বলেন: "আর তোমার রবকে অধিক স্মরণ করো এবং সন্ধ্যায় ও সকালে তাঁর পবিত্রতা ঘোষণা করো।" আর মহান আল্লাহ বলেন: "যারা দাঁড়িয়ে, বসে ও কাত হয়ে শুয়ে আল্লাহকে স্মরণ করে।" আর মহান আল্লাহ বলেন: "অতঃপর যখন তোমরা তোমাদের হজের কার্যাবলি সম্পন্ন করবে, তখন আল্লাহকে স্মরণ করো, যেমন তোমরা তোমাদের পিতৃপুরুষদের স্মরণ করতে, অথবা তার চেয়েও অধিক স্মরণ করো।" আর মহান আল্লাহ বলেন: "হে মুমিনগণ! তোমাদের ধনসম্পদ ও সন্তানসন্ততি যেন তোমাদের আল্লাহর স্মরণ থেকে গাফেল না করে।" আর মহান আল্লাহ বলেন: আর আপনি আপনার রবকে নিজ মনে স্মরণ করুন [১] সবিনয়ে, সশংকচিত্তে ও অনুচ্চস্বরে, সকালে ও সন্ধ্যায়। আর উদাসীনদের অন্তর্ভুক্ত হবেন না। আর রাসুলুল্লাহ সাল্লাল্লাহু আলাইহি ওয়াসাল্লাম বলেছেন: "যে তার রবকে স্মরণ করে এবং যে তার রবকে স্মরণ করে না, তাদের দৃষ্টান্ত জীবিত ও মৃতের মতো।" আর রাসুলুল্লাহ সাল্লাল্লাহু আলাইহি ওয়াসাল্লাম বলেছেন: "আমি কি তোমাদের জানাব না তোমাদের সর্বোত্তম আমল সম্পর্কে, যা তোমাদের মালিকের কাছে সবচেয়ে পবিত্র, তোমাদের মর্যাদায় সবচেয়ে উচ্চ, স্বর্ণ-রৌপ্য দান করার চেয়েও তোমাদের জন্য উত্তম, এবং তোমাদের শত্রুর মুখোমুখি হয়ে তাদের গর্দান কাটা আর তাদের হাতে তোমাদের গর্দান কাটা যাওয়ার চেয়েও তোমাদের জন্য উত্তম?" তারা বললেন: "অবশ্যই।" তিনি বললেন: "মহান আল্লাহর জিকির।" আর রাসুলুল্লাহ সাল্লাল্লাহু আলাইহি ওয়াসাল্লাম বলেছেন: "মহান আল্লাহ বলেন: আমার বান্দা আমার সম্পর্কে যেমন ধারণা রাখে, আমি তার কাছে তেমনই; আর সে যখন আমাকে স্মরণ করে, আমি তার সঙ্গে থাকি। সে যদি আমাকে মনে মনে স্মরণ করে, আমিও তাকে মনে মনে স্মরণ করি; আর সে যদি আমাকে কোনো সভায় স্মরণ করে, আমি তাকে তাদের চেয়ে উত্তম সভায় স্মরণ করি। সে যদি আমার দিকে এক বিঘত এগিয়ে আসে, আমি তার দিকে এক হাত এগিয়ে যাই; সে যদি আমার দিকে এক হাত এগিয়ে আসে, আমি তার দিকে এক বাঁও এগিয়ে যাই; আর সে যদি আমার কাছে হেঁটে আসে, আমি তার কাছে দৌড়ে যাই। আর রাসুলুল্লাহ সাল্লাল্লাহু আলাইহি ওয়াসাল্লাম বলেছেন: "যে ব্যক্তি কোনো স্থানে বসে, অথচ তাতে আল্লাহকে স্মরণ করে না, তার উপর আল্লাহর পক্ষ থেকে ক্ষতি বর্তাবে; আর যে ব্যক্তি কোনো শয্যায় শোয়, অথচ তাতে আল্লাহকে স্মরণ করে না, তার উপর ক্ষতি বর্তাবে।" আর রাসুলুল্লাহ সাল্লাল্লাহু আলাইহি ওয়াসাল্লাম বলেছেন: "কোনো সম্প্রদায় কোনো মজলিসে বসে, অথচ তাতে আল্লাহকে স্মরণ করে না এবং তাদের নবীর উপর দরুদ পাঠ করে না, তাদের উপর ক্ষতি বর্তাবেই; ফলে আল্লাহ চাইলে তাদের শাস্তি দেবেন, আর চাইলে তাদের ক্ষমা করবেন।" আর রাসুলুল্লাহ সাল্লাল্লাহু আলাইহি ওয়াসাল্লাম বলেছেন: "কোনো সম্প্রদায় এমন মজলিস থেকে ওঠে, যেখানে তারা আল্লাহকে স্মরণ করেনি, তারা যেন গাধার লাশের কাছ থেকে উঠল, আর তাদের জন্য থাকবে আক্ষেপ।" ইমাম ইবনুল কাইয়িম আল-জাওজিয়্যাহর মতে জিকিরের ফজিলত জিকির শয়তানকে তাড়িয়ে দেয়, তাকে দমন করে এবং চূর্ণ করে। জিকির পরম করুণাময়, মহাপরাক্রমশালী ও মহিমান্বিত আল্লাহকে সন্তুষ্ট করে। জিকির অন্তর থেকে দুশ্চিন্তা ও দুঃখ দূর করে। জিকির অন্তরে আনন্দ, খুশি ও প্রশস্ততা আনে। জিকির রিজিক আনে। জিকির জিকিরকারীকে গাম্ভীর্য, মাধুর্য ও উজ্জ্বলতার পোশাক পরায়। জিকির তাকে ভালোবাসার উত্তরাধিকারী করে, যা ইসলামের প্রাণ, দ্বীনের চাকার কেন্দ্রবিন্দু এবং সৌভাগ্য ও মুক্তির আবর্তনস্থল। আল্লাহ প্রতিটি জিনিসের জন্য একটি কারণ নির্ধারণ করেছেন, আর ভালোবাসার কারণ করেছেন জিকিরে নিরবচ্ছিন্নতাকে। অতএব যে ব্যক্তি মহাপরাক্রমশালী ও মহিমান্বিত আল্লাহর ভালোবাসা পেতে চায়, সে যেন তাঁর জিকিরে লেগে থাকে; কারণ জিকিরই পাঠ ও পুনরালোচনা, যেমন এটি ইলমের দরজা; তাই জিকির ভালোবাসার দরজা, তার সবচেয়ে বড় রাজপথ এবং তার সবচেয়ে সরল পথ। জিকির তাকে মুরাকাবার উত্তরাধিকারী করে, এমনকি তাকে ইহসানের দরজায় প্রবেশ করিয়ে দেয়; ফলে সে আল্লাহর ইবাদত করে যেন সে তাঁকে দেখছে। আর জিকির থেকে গাফেল ব্যক্তির জন্য ইহসানের মকামে পৌঁছার কোনো পথ নেই, যেমন বসে থাকা ব্যক্তির জন্য ঘরে পৌঁছার কোনো পথ নেই। জিকির তাকে ইনাবার উত্তরাধিকারী করে, আর তা হলো মহাপরাক্রমশালী ও মহিমান্বিত আল্লাহর দিকে ফিরে আসা; ফলে সে যখন জিকিরের মাধ্যমে তাঁর দিকে বেশি বেশি ফিরে আসে, তখন তা তার সব অবস্থায় তাঁর দিকে তার অন্তরের প্রত্যাবর্তনের উত্তরাধিকারী করে, ফলে মহাপরাক্রমশালী ও মহিমান্বিত আল্লাহই তার আশ্রয়, তার আশ্রয়স্থল, তার শরণস্থল, তার নিরাপত্তাস্থল, তার অন্তরের কিবলা এবং বিপদ-আপদে তার পলায়নের স্থান হয়ে থাকেন। জিকির তাকে তার রব, মহাপরাক্রমশালী ও মহিমান্বিত আল্লাহর প্রতি ভয়মিশ্রিত সম্ভ্রম ও তাঁর মহিমা-স্বীকৃতির উত্তরাধিকারী করে, কারণ তা তার অন্তরের উপর প্রবলভাবে ছেয়ে যায় এবং সে মহান আল্লাহর সঙ্গে উপস্থিত থাকে; গাফেলের বিপরীতে, কারণ তার অন্তরে সম্ভ্রমের পর্দা পাতলা। জিকির তাকে এর উত্তরাধিকারী করে যে মহান আল্লাহ তাকে স্মরণ করেন, যেমন মহান আল্লাহ বলেছেন: (অতএব তোমরা আমাকে স্মরণ করো, আমিও তোমাদের স্মরণ করব)। জিকিরে যদি শুধু এই একটিই থাকত, তবু তা ফজিলত ও মর্যাদার জন্য যথেষ্ট হতো। আর তিনি তাঁর বরকতময় ও মহান রব থেকে বর্ণনা করে বলেছেন: (যে আমাকে মনে মনে স্মরণ করে, আমিও তাকে মনে মনে স্মরণ করি; আর যে আমাকে কোনো সভায় স্মরণ করে, আমি তাকে তাদের চেয়ে উত্তম সভায় স্মরণ করি)। বুখারি ও মুসলিম এটি বর্ণনা করেছেন। জিকির গুনাহসমূহ মুছে দেয় ও দূর করে, কারণ তা সবচেয়ে বড় নেক কাজগুলোর অন্যতম, আর নেক কাজ মন্দ কাজকে মুছে দেয়। জিকির বান্দা ও তার বরকতময় ও মহান রবের মধ্যকার নিঃসঙ্গতা দূর করে, কারণ গাফেল ব্যক্তির ও মহাপরাক্রমশালী ও মহিমান্বিত আল্লাহর মধ্যে এমন এক নিঃসঙ্গতা থাকে, যা জিকির ছাড়া দূর হয় না। বান্দা যখন সুখের সময় জিকিরের মাধ্যমে মহান আল্লাহকে চেনে, তখন তিনি কষ্টের সময় তাকে চেনেন। এই অর্থে একটি আসার এসেছে যে, আনুগত্যশীল ও আল্লাহর জিকিরকারী বান্দা যখন কোনো কষ্টে পড়ে অথবা মহান আল্লাহর কাছে কোনো প্রয়োজন চায়, ফেরেশতারা বলেন: "হে রব! একজন পরিচিত বান্দার পরিচিত কণ্ঠস্বর।" আর গাফেল, মহাপরাক্রমশালী ও মহিমান্বিত আল্লাহ থেকে বিমুখ ব্যক্তি যখন তাঁকে ডাকে ও তাঁর কাছে চায়, ফেরেশতারা বলেন: "হে রব! একজন অপরিচিত বান্দার অপরিচিত কণ্ঠস্বর" – এবং ইবনে আব্বাসের হাদিস: "সুখের সময় আল্লাহকে চেনো, তিনি কষ্টের সময় তোমাকে চিনবেন" – ইমাম আহমাদ এটি বর্ণনা করেছেন। জিকির মহান আল্লাহর আজাব থেকে মুক্তি দেয়, যেমন মুআজ রাদিয়াল্লাহু আনহু বলেছেন, আর এটি মারফু হিসেবেও বর্ণিত হয়েছে: (আদম সন্তান এমন কোনো আমল করেনি, যা মহাপরাক্রমশালী ও মহিমান্বিত আল্লাহর আজাব থেকে মহান আল্লাহর জিকিরের চেয়ে বেশি মুক্তি দেয়)। আহমাদ, মালিক, ইবনে মাজাহ ও তিরমিজি এটি বর্ণনা করেছেন। জিকির প্রশান্তি নাজিল হওয়া, রহমত ঢেকে নেওয়া এবং জিকিরকারীকে ফেরেশতাদের ঘিরে ধরার কারণ, যেমন নবী সাল্লাল্লাহু আলাইহি ওয়াসাল্লাম হাদিসে সংবাদ দিয়েছেন: (কোনো সম্প্রদায় আল্লাহর জিকির করতে বসলে ফেরেশতারা তাদের ঘিরে ধরেন, রহমত তাদের ঢেকে নেয়, তাদের উপর প্রশান্তি নাজিল হয় এবং আল্লাহ তাঁর কাছে যারা আছেন তাদের মধ্যে তাদের কথা উল্লেখ করেন)। মুসলিম এটি বর্ণনা করেছেন। জিকির জিহ্বাকে গিবত, চোগলখুরি, মিথ্যা, অশ্লীলতা ও বাতিল থেকে ব্যস্ত রাখার কারণ, কেননা বান্দাকে কথা বলতেই হয়; সে যদি মহান আল্লাহর জিকির ও তাঁর আদেশসমূহের আলোচনা না করে, তবে এই হারামগুলোর সবগুলো বা কিছু বিষয়ে কথা বলবে, আর মহান আল্লাহর জিকির ছাড়া এগুলো থেকে নিরাপদ থাকার কোনো পথ একেবারেই নেই; প্রত্যক্ষ দর্শন ও অভিজ্ঞতা এর সাক্ষী। যে ব্যক্তি তার জিহ্বাকে আল্লাহর জিকিরে অভ্যস্ত করে, সে তার জিহ্বাকে বাতিল ও অনর্থক কথা থেকে রক্ষা করে; আর যে ব্যক্তি তার জিহ্বাকে মহান আল্লাহর জিকির থেকে শুকিয়ে ফেলে, তা সব বাতিল, অনর্থক ও অশ্লীল কথায় সিক্ত হয়। আর আল্লাহ ছাড়া কোনো উপায় ও শক্তি নেই। জিকির বান্দাকে কিয়ামতের দিনের আক্ষেপ থেকে নিরাপদ রাখে, কারণ যে মজলিসে বান্দা তার মহান রবকে স্মরণ করে না, তা কিয়ামতের দিন তার জন্য আক্ষেপ ও ক্ষতির কারণ হবে। জিকির সবচেয়ে সহজ ইবাদত, অথচ তা সবচেয়ে মহান ও সর্বোত্তমগুলোর অন্যতম, কারণ জিহ্বার নড়াচড়া অঙ্গ-প্রত্যঙ্গের সবচেয়ে হালকা ও সহজ নড়াচড়া; আর মানুষের কোনো অঙ্গ যদি দিনরাতে তার জিহ্বার সমান নড়ত, তবে তা তার জন্য চরম কষ্টকর হতো, বরং তার পক্ষে তা সম্ভবই হতো না। আর হাদিসে এসেছে: (দুটি বাক্য জিহ্বায় হালকা, মিজানে ভারী, পরম করুণাময়ের প্রিয়: সুবহানাল্লাহি ওয়া বিহামদিহি, সুবহানাল্লাহিল আজিম)। জিকির জান্নাতের বৃক্ষরোপণ। তিরমিজিতে আবুজ জুবাইর থেকে, জাবির থেকে, নবী থেকে বর্ণিত হাদিসে তিনি বলেছেন: (যে ব্যক্তি বলে "সুবহানাল্লাহি ওয়া বিহামদিহি", তার জন্য জান্নাতে একটি খেজুর গাছ রোপণ করা হয়)। তিরমিজি বলেছেন: হাদিসটি হাসান সহিহ, আর আলবানি এটিকে সহিহুল জামিতে সহিহ বলেছেন - ৬৪২৯। জিকিরের উপর যে দান ও অনুগ্রহ নির্ধারিত হয়েছে, তা অন্য কোনো আমলের উপর নির্ধারিত হয়নি। সহিহাইনে আবু হুরাইরা রাদিয়াল্লাহু আনহু থেকে বর্ণিত, রাসুলুল্লাহ বলেছেন: (যে ব্যক্তি দিনে একশ বার বলে: "আল্লাহ ছাড়া কোনো ইলাহ নেই, তিনি এক, তাঁর কোনো শরিক নেই; রাজত্ব তাঁরই, প্রশংসা তাঁরই এবং তিনি সবকিছুর উপর ক্ষমতাবান", তার জন্য দশটি দাস মুক্ত করার সমান সওয়াব হবে, তার জন্য একশটি নেকি লেখা হবে, তার থেকে একশটি গুনাহ মুছে দেওয়া হবে, আর সেদিন সন্ধ্যা পর্যন্ত তা তার জন্য শয়তান থেকে রক্ষাকবচ হবে; আর কেউ তার আনা আমলের চেয়ে উত্তম কিছু নিয়ে আসবে না, তবে সেই ব্যক্তি ছাড়া যে তার চেয়ে বেশি আমল করেছে। আর যে ব্যক্তি দিনে একশ বার বলে "সুবহানাল্লাহি ওয়া বিহামদিহি", তার গুনাহসমূহ ঝরিয়ে দেওয়া হয়, যদিও তা সমুদ্রের ফেনার সমান হয়)। আর সহিহ মুসলিমে আবু হুরাইরা থেকে বর্ণিত, তিনি বলেন, রাসুলুল্লাহ বলেছেন: (আমি "সুবহানাল্লাহ, আলহামদুলিল্লাহ, লা ইলাহা ইল্লাল্লাহ ও আল্লাহু আকবার" বলি—এটি আমার কাছে সেই সবকিছুর চেয়ে প্রিয়, যার উপর সূর্য উদিত হয়)। তাঁর বরকতময় ও মহান রবের জিকিরে নিরবচ্ছিন্নতা তাঁকে ভুলে যাওয়া থেকে নিরাপত্তা দেয়, যা বান্দার জীবন ও পরকালে দুর্ভাগ্যের কারণ; কারণ মহাপবিত্র ও মহান রবকে ভুলে যাওয়া নিজেকে ও নিজের কল্যাণকে ভুলে যাওয়াকে অনিবার্য করে। মহান আল্লাহ বলেন: আর তোমরা তাদের মত হয়ো না যারা আল্লাহকে ভুলে গেছে; ফলে আল্লাহ তাদেরকে আত্নবিস্মৃত করেছেন। তারাইতো ফাসিক। আর বান্দা যখন নিজেকে ভুলে যায়, সে নিজের কল্যাণ থেকে বিমুখ হয়, তা ভুলে যায় এবং তা থেকে অন্যমনস্ক হয়ে পড়ে, ফলে সে অবশ্যই ধ্বংস ও বিনষ্ট হয়। যে ব্যক্তি মহান আল্লাহকে ভুলে যায়, তিনি তাকে দুনিয়াতে নিজেকে ভুলিয়ে দেন এবং কিয়ামতের দিন আজাবে তাকে ভুলে যান। মহান আল্লাহ বলেন: ‘আর যে আমার স্মরণ থেকে বিমুখ থাকবে, নিশ্চয় তার জীবন-যাপন হবে সংকুচিত [১] এবং আমরা তাকে কিয়ামতের দিন জমায়েত করব অন্ধ অবস্থায় [২]। সে বলবে, ‘হে আমার রব! কেন আমাক অন্ধ অবস্থায় জমায়েত করলেন? অথচ আমি তো ছিলাম চক্ষুষ্মান। তিনি বলবেন, ‘এরূপই আমাদের নিদর্শনাবলী তোমার কাছে এসেছিল, কিন্তু তুমি তা ছেড়ে দিয়েছিলে এবং সেভাবে আজ তোমাকেও (জাহান্নামে) ছেড়ে রাখা হবে [১]।’ অর্থাৎ আজাবে তোমাকে ভুলে যাওয়া হবে, যেমন তুমি আমার আয়াতসমূহ ভুলে গিয়েছিলে; তুমি সেগুলো স্মরণ করোনি এবং সেগুলো অনুযায়ী আমল করোনি। জিকির জিকিরকারীর জন্য দুনিয়াতে নুর, তার কবরে নুর এবং তার পরকালে নুর, যা সিরাতের উপর তার সামনে ছুটে চলে; কারণ মহান আল্লাহর জিকিরের মতো আর কিছুই অন্তর ও কবরকে আলোকিত করে না। মহান আল্লাহ বলেন: (যে ব্যক্তি ছিল মৃত, অতঃপর আমি তাকে জীবিত করেছি এবং তাকে এমন নুর দিয়েছি যার সাহায্যে সে মানুষের মধ্যে চলে, সে কি ওই ব্যক্তির মতো, যে অন্ধকারে রয়েছে, তা থেকে বের হওয়ার নয়?) প্রথম ব্যক্তি হলো মুমিন, যে আল্লাহর প্রতি ঈমান, তাঁর ভালোবাসা, তাঁর পরিচয় ও তাঁর জিকিরের মাধ্যমে আলোকিত হয়েছে; আর অন্যজন হলো মহান আল্লাহ থেকে গাফেল, তাঁর জিকির ও ভালোবাসা থেকে বিমুখ। সমস্ত গুরুত্ব ও সমস্ত সফলতা নুরে, আর সমস্ত দুর্ভাগ্য তা হারানোয়। জিকির বিক্ষিপ্তকে একত্র করে, একত্রিতকে বিক্ষিপ্ত করে, দূরকে নিকটে আনে এবং নিকটকে দূরে সরায়। অন্তরে এমন কঠোরতা আছে, যা মহান আল্লাহর জিকির ছাড়া গলে না; তাই বান্দার উচিত তার অন্তরের কঠোরতার চিকিৎসা মহান আল্লাহর জিকির দিয়ে করা। হাম্মাদ ইবনে জায়েদ মুআল্লা ইবনে জিয়াদ থেকে উল্লেখ করেছেন যে, এক ব্যক্তি হাসানকে বলল: "হে আবু সাঈদ! আমি আপনার কাছে অন্তরের কঠোরতার অভিযোগ করছি।" তিনি বললেন: "জিকির দিয়ে তা গলিয়ে দাও।" এর কারণ, অন্তরে গাফলত যত বাড়ে, কঠোরতাও তত বাড়ে; অতঃপর যখন মহান আল্লাহর জিকির করা হয়, তখন সেই কঠোরতা গলে যায়, যেমন আগুনে সিসা গলে যায়। অতএব মহাপরাক্রমশালী ও মহিমান্বিত আল্লাহর জিকিরের মতো কিছু দিয়েই অন্তরের কঠোরতা গলানো হয়। জিকির জিকিরকারীর উপর মহাপরাক্রমশালী ও মহিমান্বিত আল্লাহ ও তাঁর ফেরেশতাদের সালাতকে অনিবার্য করে; আর যার উপর মহান আল্লাহ ও তাঁর ফেরেশতারা সালাত পাঠান, সে পূর্ণ সফলতায় সফল হয়েছে এবং পূর্ণ কৃতকার্যতায় কৃতকার্য হয়েছে। তিনি, মহাপবিত্র ও মহান, বলেছেন: হে ঈমানদারগণ! তোমরা আল্লাহ্কে অধিক স্মরণ কর, এবং সকাল-সন্ধ্যায় আল্লাহর পবিত্ৰতা ও মহিমা ঘোষণা কর। তিনিই, যিনি তোমাদের প্রশংসা করেন [১] এবং দো'আ ও ক্ষমা চান তোমাদের জন্য তাঁর ফিরিশতাগণ; যেন তিনি তোমাদেরকে অন্ধকার থেকে বের করে আনেন আলোর দিকে। আর তিনি মুমিনদের প্রতি পরম দয়ালু। জিকিরের মজলিসগুলো ফেরেশতাদের মজলিস; দুনিয়ার মজলিসগুলোর মধ্যে তাদের জন্য কেবল সেই মজলিসই আছে, যেখানে মহান আল্লাহর জিকির করা হয়, যেমন সহিহাইনে আ'মাশের হাদিসে আবু সালেহ থেকে, আবু হুরাইরা থেকে বর্ণিত, তিনি বলেছেন, রাসুলুল্লাহ বলেছেন: (আল্লাহর কিছু ফেরেশতা আছেন, যাঁরা মানুষের আমল লিপিবদ্ধকারীদের ছাড়া অতিরিক্ত, তাঁরা পথে পথে ঘুরে জিকিরকারীদের খোঁজ করেন; অতঃপর যখন তাঁরা এমন কোনো সম্প্রদায় পান যারা মহান আল্লাহর জিকির করছে, তাঁরা একে অপরকে ডাকেন: "তোমাদের প্রয়োজনের দিকে এসো।" তিনি বললেন: তখন তাঁরা তাদের ডানা দিয়ে তাদের ঘিরে ফেলেন দুনিয়ার আসমান পর্যন্ত। তখন তাদের রব, মহান আল্লাহ, তাদের জিজ্ঞাসা করেন, অথচ তিনি তাদের সম্পর্কে অধিক জ্ঞাত: "আমার বান্দারা কী বলছে?" তিনি বললেন: তাঁরা বলেন: "তারা আপনার তাসবিহ পাঠ করছে, আপনার তাকবির পাঠ করছে এবং আপনার প্রশংসা করছে।" তিনি বললেন: তখন তিনি বলেন: "তারা কি আমাকে দেখেছে?" তিনি বললেন: তাঁরা বলেন: "না, আল্লাহর কসম, তারা আপনাকে দেখেনি।" তিনি বললেন: তিনি বলেন: "আর যদি তারা আমাকে দেখত?" তিনি বললেন: তাঁরা বলেন: "যদি তারা আপনাকে দেখত, তবে আপনার ইবাদতে আরও তীব্র হতো, আপনার প্রশংসা ও মহিমা বর্ণনায় আরও তীব্র হতো এবং আপনার তাসবিহ আরও বেশি পাঠ করত।" তিনি বললেন: তিনি বলেন: "তারা আমার কাছে কী চাইছে?" তিনি বললেন: তাঁরা বলেন: "তারা আপনার কাছে জান্নাত চাইছে।" তিনি বললেন: তিনি বলেন: "তারা কি তা দেখেছে?" তাঁরা বলেন: "না, আল্লাহর কসম, হে রব! তারা তা দেখেনি।" তিনি বললেন: তিনি বলেন: "আর যদি তারা তা দেখত?" তাঁরা বলেন: "যদি তারা তা দেখত, তবে তার প্রতি আরও বেশি লালায়িত হতো, তা তলবে আরও তীব্র হতো এবং তার প্রতি আগ্রহে আরও বড় হতো।" তিনি বলেন: "তারা কিসের থেকে আশ্রয় চাইছে?" তিনি বললেন: তাঁরা বলেন: "জাহান্নাম থেকে।" তিনি বললেন: তিনি বলেন: "তারা কি তা দেখেছে?" তাঁরা বলেন: "না, আল্লাহর কসম, হে রব! তারা তা দেখেনি।" তিনি বললেন: তিনি বলেন: "আর যদি তারা তা দেখত?" তাঁরা বলেন: "যদি তারা তা দেখত, তবে তা থেকে আরও বেশি পালাত এবং তাকে আরও বেশি ভয় করত।" তিনি বললেন: তিনি বলেন: "তোমাদের সাক্ষী রাখছি, আমি তাদের ক্ষমা করে দিলাম।" তখন ফেরেশতাদের একজন বলেন: "তাদের মধ্যে অমুক আছে, সে তাদের অন্তর্ভুক্ত নয়, সে কেবল একটি প্রয়োজনে এসেছে।" তিনি বললেন: "তারাই উপবেশনকারী, যাদের সঙ্গে উপবেশনকারী হতভাগ্য হয় না।") এটি তাদের নিজেদের উপর ও তাদের সহবাসীর উপর তাদের বরকতের অংশ; আর তাদের জন্য আছে তাঁর বাণীর অংশ: "আর তিনি আমাকে বরকতময় করেছেন, আমি যেখানেই থাকি না কেন।" এভাবে মুমিন যেখানেই অবস্থান করে বরকতময়, আর পাপাচারী যেখানেই অবস্থান করে অশুভ। তাই জিকিরের মজলিসগুলো ফেরেশতাদের মজলিস, আর গাফলতের মজলিসগুলো শয়তানদের মজলিস; আর প্রতিটি জিনিস তার সমজাতীয় ও সদৃশের সঙ্গে যুক্ত হয়, আর প্রত্যেক ব্যক্তি তার উপযোগী বস্তুর দিকেই যায়। মহাপরাক্রমশালী ও মহিমান্বিত আল্লাহ জিকিরকারীদের নিয়ে তাঁর ফেরেশতাদের কাছে গর্ব করেন, যেমন মুসলিম তাঁর সহিহে আবু সাঈদ খুদরি থেকে বর্ণনা করেছেন, তিনি বলেন: মুআবিয়া মসজিদের একটি হালকার কাছে বের হয়ে এলেন এবং বললেন: "কী তোমাদের বসিয়ে রেখেছে?" তারা বলল: "আমরা মহান আল্লাহর জিকির করতে বসেছি।" তিনি বললেন: "আল্লাহর কসম, এ ছাড়া কি আর কিছুই তোমাদের বসিয়ে রাখেনি?" তারা বলল: "আল্লাহর কসম, এ ছাড়া আর কিছুই আমাদের বসিয়ে রাখেনি।" তিনি বললেন: "জেনে রাখো, আমি তোমাদের সন্দেহ করে শপথ করাইনি, আর রাসুলুল্লাহর কাছে আমার মর্যাদার কেউ তাঁর থেকে আমার চেয়ে কম হাদিস বর্ণনাকারী ছিল না। রাসুলুল্লাহ তাঁর সাহাবিদের একটি হালকার কাছে বের হয়ে এলেন এবং বললেন: (কী তোমাদের বসিয়ে রেখেছে?) তারা বলল: আমরা মহান আল্লাহর জিকির করতে এবং ইসলামের পথ দেখানোর ও তোমার মাধ্যমে আমাদের উপর অনুগ্রহ করার জন্য তাঁর প্রশংসা করতে বসেছি। তিনি বললেন: (আল্লাহর কসম, এ ছাড়া কি আর কিছুই তোমাদের বসিয়ে রাখেনি?) তারা বলল: আল্লাহর কসম, এ ছাড়া আর কিছুই আমাদের বসিয়ে রাখেনি। তিনি বললেন: (জেনে রাখো, আমি তোমাদের সন্দেহ করে শপথ করাইনি, বরং জিবরিল আমার কাছে এসে আমাকে জানালেন যে, বরকতময় ও মহান আল্লাহ তোমাদের নিয়ে ফেরেশতাদের কাছে গর্ব করেন)।" বরকতময় ও মহান রবের পক্ষ থেকে এই গর্ব তাঁর কাছে জিকিরের মর্যাদা, তার প্রতি তাঁর ভালোবাসা এবং অন্যান্য আমলের উপর তার শ্রেষ্ঠত্বের প্রমাণ। সমস্ত আমল কেবল মহান আল্লাহর জিকির প্রতিষ্ঠার জন্যই বিধিবদ্ধ হয়েছে, আর এগুলোর উদ্দেশ্য মহান আল্লাহর জিকির অর্জন। তিনি, মহাপবিত্র ও মহান, বলেছেন: (আমার স্মরণের জন্য সালাত কায়েম করো)। মহাপরাক্রমশালী ও মহিমান্বিত আল্লাহর জিকির কঠিনকে সহজ করে, দুরূহকে সহজসাধ্য করে এবং কষ্ট হালকা করে; মহাপরাক্রমশালী ও মহিমান্বিত আল্লাহর জিকির কোনো কঠিন বিষয়ে করা হলে তা সহজ না হয়ে যায় না, কোনো দুরূহ বিষয়ে করা হলে তা সহজসাধ্য না হয়ে যায় না, কোনো কষ্ট হালকা না হয়ে যায় না, কোনো সংকট দূর না হয়ে যায় না, আর কোনো দুঃখ মুক্ত না হয়ে যায় না। অতএব মহান আল্লাহর জিকিরই সংকটের পর প্রশস্ততা, কঠিনতার পর সহজতা এবং দুঃখ-দুশ্চিন্তার পর মুক্তি; এটি স্পষ্ট করে নিচের বিষয়টি। মহাপরাক্রমশালী ও মহিমান্বিত আল্লাহর অধিক জিকির নিফাক থেকে নিরাপত্তা, কারণ মুনাফিকরা মহাপরাক্রমশালী ও মহিমান্বিত আল্লাহর জিকির কম করে। মহাপরাক্রমশালী ও মহিমান্বিত আল্লাহ মুনাফিকদের সম্পর্কে বলেছেন: "এবং তারা আল্লাহকে অতি অল্পই স্মরণ করে।" আর কা'ব বলেছেন: "যে ব্যক্তি মহাপরাক্রমশালী ও মহিমান্বিত আল্লাহর জিকির অধিক করে, সে নিফাক থেকে মুক্ত।" আর এ কারণেই, আল্লাহ সর্বাধিক জ্ঞাত, মহান আল্লাহ সূরা মুনাফিকুনকে তাঁর এই বাণী দিয়ে সমাপ্ত করেছেন: ‘হে মুমিনগণ! তোমাদের ধন-সম্পদ ও সন্তান–সন্ততি যেন তোমাদেরকে আল্লাহর স্মরণে উদাসীন না করে। আর যারা এরূপ উদাসীন হবে তারাই তো ক্ষতিগ্রস্ত [১]। কারণ এতে সেই মুনাফিকদের ফিতনা সম্পর্কে সতর্কবাণী রয়েছে, যারা মহাপরাক্রমশালী ও মহিমান্বিত আল্লাহর জিকির থেকে গাফেল হয়ে নিফাকে পতিত হয়েছিল। [১] স্মরণ করা অর্থ সালাতও এবং অন্যান্য ধরনের স্মরণ করাও। চাই মুখে মুখে বা মনে মনে যে কোনোভাবেই তা হোক না কেন। সকাল-সাঝ বলতে সুনির্দিষ্টভাবে এ দু’টি সময়ও বুঝানো হয়ে থাকতে পারে। আর এ দু' সময়ে আল্লাহর স্মরণ বলতে বুঝানো হয়েছে সকালের ও বিকালের সালাতকে। [তাবারী] অনুরূপ অর্থে অপর সূরায় এসেছে, “এবং আপনার রবের সপ্রশংস পবিত্রতা ও মহিমা ঘোষণা করুন সূর্যোদয়ের আগে ও সূর্যাস্তের আগে।” [সূরা কাফ ৩৯] পক্ষান্তরে সকাল-সাঁঝ কথাটা “সর্বক্ষণ" অর্থেও ব্যবহৃত হয় [কাশশাফ] এবং তখন এর অর্থ হয় সবসময় আল্লাহর স্মরণে মশগুল থাকা। এর উদ্দেশ্য বর্ণনা প্রসংগে বলা হয়েছে, তোমাদের অবস্থা যেন গাফেলদের মত না হয়ে যায়। দুনিয়ায় যা কিছু গোমরাহী ছড়িয়েছে এবং মানুষের নৈতিক চরিত্রে ও কর্মকাণ্ডে যে বিপর্যয়ই সৃষ্টি হয়েছে তার একমাত্র কারণ হচ্ছে, মানুষ ভুলে যায়, আল্লাহ তার রব, সে আল্লাহর বান্দা, দুনিয়ার জীবন শেষ হওয়ার পর তাকে তার রবের কাছে হিসাব দিতে হবে। [১] এখানে যিকর-এর অর্থ কুরআনও হতে পারে এবং রাসূলুল্লাহ সাল্লাল্লাহু 'আলাইহি ওয়া সাল্লামও হতে পারে, যেমন- অন্য আয়াতে ذِكْراًرَّسُوْلاً বলা হয়েছে। [কুরতুবী] তবে অধিকাংশের নিকট এখানে কুরআন বোঝানো হয়েছে। সারমর্ম এই যে, যে ব্যক্তি কুরআনের বিধি-বিধান থেকে মুখ ফিরিয়ে রাখে, কুরআনের নির্দেশের আনুগত্য থেকে মুখ ফিরিয়ে নেয়; অন্যদের থেকে হিদায়াত গ্ৰহণ করে, তার পরিণাম এই যে, তার জীবিকা সংকীর্ণ হবে। [ইবন কাসীর] কুরআনের ভাষ্যে ঐ সমস্ত লোকদের জন্য সংকীর্ণ ও তিক্ত জীবনের ঘোষণা দেয়া হয়েছে, যারা আল্লাহর কুরআন ও তাঁর রাসূলের প্রদর্শিত পথে চলতে বিমুখ হয়। কিন্তু কোথায় তাদের সে সংকীর্ণ ও তিক্ত জীবন হবে তা নির্ধারণে বেশ কয়েকটি মত রয়েছে: এক) তাদের দুনিয়ার জীবন সংকীর্ণ হবে। তাদের কাছ থেকে অল্পে তুষ্টির গুণ ছিনিয়ে নেয়া হবে এবং সাংসারিক লোভ-লালসা বাড়িয়ে দেয়া হবে যা তাদের জীবনকে অতিষ্ট করে তুলবে। ফলে তাদের কাছে যত অর্থ-সম্পাদই সঞ্চিত হোক না কেন, আন্তরিক শান্তি তাদের ভাগ্যে জুটবে না। সদা-সর্বদা সম্পদ বৃদ্ধি করার চিন্তা এবং ক্ষতির আশঙ্কা তাদেরকে অস্থির করে তুলবে। কেননা সুখ-শান্তি অন্তরের স্থিরতা ও নিশ্চিন্ততার মাধ্যমেই অর্জিত হয়; শুধু প্রাচুর্য্যে নয়। [দেখুন, ইবন কাসীর; ফাতহুল কাদীর] দুই) অনেক মুফাসসিরের মতে এখানে সংকীর্ণ জীবন বলতে কবরের জীবনকে বোঝানো হয়েছে। [ইবন কাসীর] অর্থাৎ তাদের কবর তাদের উপর সংকীর্ণ হয়ে যাবে বিভিন্ন প্রকার শাস্তির মাধ্যমে। এতে করে কবরে তাদের জীবন দুর্বিষহ করে দেয়া হবে। তাদের বাসস্থান কবর তাদেরকে এমনভাবে চাপ দেবে যে, তাদের পাঁজর ভেঙ্গে চুরমার হয়ে যাবে। এক হাদীসে রাসূলুল্লাহ সাল্লাল্লাহু 'আলাইহি ওয়া সাল্লাম স্বয়ং مَعِيْشَةً ضَنْكًا -এর তাফসীরে বলেছেন যে, এখানে কবর জগত ও সেখানকার আযাব বোঝানো হয়েছে। [মুস্তাদরাকে হাকিম ২/৩৮১ হাদীস ৩৪৩৯, ইবন হিব্বান ৭/৩৮৮, ৩৮৯ হাদীস ৩১১৯] তাছাড়া বিভিন্ন সহীহ হাদীসে কবরের যিন্দেগীর বিভিন্ন শাস্তির যে বর্ণনা এসেছে, তা থেকে বুঝা যায় যে, যারা আল্লাহ, কুরআন ও রাসূলের প্রদর্শিত দীন থেকে বিমুখ হবে, কবরে তাদের জন্য রয়েছে কঠোর শাস্তি। রাসূলুল্লাহ সাল্লাল্লাহু আলাইহি ওয়া সাল্লাম বলেন, “মুমিন তার কবরে সবুজ প্রশস্ত উদ্যানে অবস্থান করবে। আর তার কবরকে ৭০ গজ প্রশস্ত করা হবে। পূর্নিমার চাঁদের আলোর মত তার কবরকে আলোকিত করা হবে। তোমরা কি জান আল্লাহর আয়াত (তাদের জন্য রয়েছে সংকীর্ণ জীবন) কাদের সম্পর্কে নাযিল হয়েছে? তোমরা কি জানো সংকীর্ণ জীবন কী? সাহাবায়ে কেরাম বললেন, আল্লাহ ও তাঁর রাসূল ভাল জানেন। রাসূলুল্লাহ সাল্লাল্লাহু 'আলাইহি ওয়া সাল্লাম বললেন: তা হল কবরে কাফেরের শাস্তি। যাঁর হাতে আমার জীবন, তার শপথ করে বলছি- তাকে ন্যস্ত করা হবে ৯৯টি বিষাক্ত তিন্নিন সাপের কাছে। তোমরা কি জান তিন্নিন কী? তিন্নিন হল ৯৯টি সাপ । প্ৰত্যেকটি সাপের রয়েছে ৭টি মাথা। যেগুলো দিয়ে সে কাফেরের শরীরে ছোবল মারতে থাকবে, কামড়াতে ও ছিড়তে থাকবে কেয়ামত পর্যন্ত। [ইবন হিব্বান ৩১২২, দারেমী ২৭১১, আহমাদ ৩/৩৮, আবু ইয়া'লা ৬৬৪৪, আবদ ইবনে হুমাইদ ৯২৯, মাজমাউয-যাওয়ায়েদ ৩/৫৫] [২] অর্থাৎ তাকে কেয়ামতের দিন অন্ধ অবস্থায় হাশর করা হবে। এখানে অন্ধ অবস্থার কয়েকটি অর্থ হতে পারে- (এক) বাস্তবিকই সে অন্ধ হয়ে উঠবে। (দুই) সে জাহান্নাম ছাড়া আর কিছুই দেখতে পাবে না। (তিন) সে তার পক্ষে পেশ করার মত কোনো যুক্তি থেকে অন্ধ হয়ে যাবে। কোনো প্রকার প্রমাণাদি পেশ করা থেকে অন্ধ হয়ে থাকবে। [দেখুন, ইবন কাসীর; ফাতহুল কাদীর] তখন তার পরবর্তী আয়াতের অর্থ হবে সে বলবে: হে আমার রব! আমাকে কেন আমার যাবতীয় যুক্তিহীন অবস্থায় হাশর করেছেন? আল্লাহ উত্তরে বলবেন, অনুরূপভাবে তোমার কাছে আমার নিদর্শনসমূহ এসেছিল, কিন্তু তুমি সেগুলো ত্যাগ করে ভুলে বসেছিলে, তাই আজকের দিনেও তোমাকে যুক্তি-প্রমাণহীন অবস্থায় অন্ধ করে ত্যাগ করা হবে, ভুলে যাওয়া হবে। কারণ, এটা তো তোমারই কাজের যথোপযুক্ত ফল। [ইবন কাসীর] [১] বিস্মৃত হওয়া ছাড়া نسيان শব্দের আরেক অর্থ আছে ছেড়ে রাখা। অর্থাৎ যেভাবে আমার হেদায়াতকে দুনিয়াতে ছেড়ে রেখেছিল তেমনি আজ তোমাদেরকে জাহান্নামে ছেড়ে রাখা হবে। [ফাতহুল কাদীর] [১] ‘সালাত’ শব্দটি যখন আল্লাহর ক্ষেত্রে বান্দাদের জন্য ব্যবহার করা হয় তখন এর অর্থ হয় রহমত, অনুগ্রহ। আর যখন এটি ফেরেশতাদের পক্ষ থেকে মানুষের জন্য ব্যবহৃত হয় তখন এর অর্থ হয় দো'আ, ইসতিগফার। [ফাতহুল কাদীর] [১] এখানে আল্লাহ্ তা'আলা খাঁটি মুমিনদেরকে সম্বোধন করে সতর্ক করছেন যে, তোমরা মুনাফিকদের ন্যায় দুনিয়ার মহব্বতে মগ্ন হয়ে যেয়ো না। যেসব বিষয় মানুষকে দুনিয়াতে আল্লাহ থেকে গাফেল করে, তন্মধ্যে দুটি সর্ববৃহৎ-ধন-সম্পদ ও সন্তান-সন্ততি। তাই এই দুটির নাম উল্লেখ করা হয়েছে। নতুবা দুনিয়ার যাবতীয় ভোগ-সম্ভারই উদ্দেশ্য। আয়াতের সারমর্ম এই যে, ধন-সম্পদ ও সন্তান-সন্ততির মহব্বত সর্বাবস্থায় নিন্দনীয় নয়। কিন্তু সর্বদা এই সীমানার প্রতি লক্ষ্য রাখতে হবে যে, এসব বস্তু যেন মানুষকে আল্লাহর স্মরণ থেকে গাফেল না করে দেয়। এখানে ‘আল্লাহর স্মরণের’ অর্থ কোনো কোনো তফসীরবিদের মতে পাঁচ ওয়াক্ত সালাত, কারও মতে হজ ও যাকাত এবং কারও মতে কুরআন। হাসান বসরী রাহেমাহুল্লাহ বলেন, ‘আল্লাহর স্মরণের’ অর্থ এখানে যাবতীয় আনুগত্য ও ইবাদত। [কুরতুবী, ফাতহুল কাদীর]
যান্ত্রিক অনুবাদ
Claude translation (Sonnet), Haiku-checked, audited; Quran quotations verbatim from QuranEnc.com — bengali_zakaria — Abu Bakr Zakaria (as published on QuranEnc.com, retrieved 2026-10-18)
Türkçe
Müslümanı Rabbine, azîz ve celîl olan Allah'a yaklaştıran kolay salih amellerin en faziletlilerinden biri zikirdir. Zikrin ve duanın fazileti ve bunlara teşvik hakkında âyetler ve hadisler Zikrin ve duanın fazileti ve bunlara teşvik konusunda birçok âyet ve Allah Resulü'nden (sallallahu aleyhi ve sellem) sahih hadisler varid olmuştur; bunlardan kolayımıza geleni zikrediyoruz. Yüce Allah şöyle buyurdu: "Allah'ı anmak elbette en büyüktür." Yüce Allah şöyle buyurdu: "Sabah akşam O'nu tesbih edin." Yüce Allah şöyle buyurdu: "Öyleyse beni anın ki ben de sizi anayım. Bana şükredin, nankörlük etmeyin." Yüce Allah şöyle buyurdu: "Ey iman edenler! Allah'ı çokça zikredin." Yüce Allah şöyle buyurdu: "Allah'ı çokça zikreden erkekler ve zikreden kadınlar; Allah onlar için bir mağfiret ve büyük bir mükâfat hazırlamıştır." Yüce Allah şöyle buyurdu: "Rabbini çokça an; akşam sabah tesbih et." Yüce Allah şöyle buyurdu: "Onlar ayakta, otururken ve yanlarının üzerinde yatarken Allah'ı anarlar." Yüce Allah şöyle buyurdu: "Hac ibadetlerinizi bitirdiğinizde, babalarınızı andığınız gibi, hatta daha çok Allah'ı zikredin." Yüce Allah şöyle buyurdu: "Ey iman edenler! Malınız ve çocuklarınız sizi Allah'ı zikretmekten alıkoymasın." Yüce Allah şöyle buyurdu: Rabbini, içinden yalvararak ve korkarak, yüksek olmayan bir sesle sabah-akşam zikret ve gafillerden olma! Allah Resulü (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: "Rabbini zikreden ile Rabbini zikretmeyenin durumu, diri ile ölünün durumu gibidir." Allah Resulü (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: "Size amellerinizin en hayırlısını, Melikiniz katında en temiz olanını, derecelerinizde en yükseği olanını, sizin için altın ve gümüş infak etmekten daha hayırlı olanını ve düşmanınızla karşılaşıp onların boyunlarını vurmanızdan, onların da sizin boyunlarınızı vurmasından daha hayırlı olanını haber vermeyeyim mi?" Dediler ki: "Evet." Buyurdu: "Yüce Allah'ı zikretmektir." Allah Resulü (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: "Yüce Allah şöyle der: Ben kulumun bana olan zannı üzereyim ve beni andığında onunla beraberim. Beni kendi içinde anarsa, ben de onu kendi nefsimde anarım; beni bir topluluk içinde anarsa, ben de onu onlardan daha hayırlı bir topluluk içinde anarım. O bana bir karış yaklaşırsa, ben ona bir arşın yaklaşırım; bana bir arşın yaklaşırsa, ben ona bir kulaç yaklaşırım; bana yürüyerek gelirse, ben ona koşarak giderim. Allah Resulü (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: "Kim bir oturuşta oturur da orada Allah'ı zikretmezse, Allah'tan ona bir zarar ve hüsran olur; kim de bir yatışta yatar da orada Allah'ı zikretmezse, ona bir zarar ve hüsran olur." Allah Resulü (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: "Bir topluluk bir mecliste oturur da orada Allah'ı zikretmez ve Peygamberlerine salavat getirmezse, mutlaka o meclis onlara zarar ve hüsran olur; dilerse onlara azap eder, dilerse onları bağışlar." Allah Resulü (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: "Bir topluluk, içinde Allah'ı zikretmedikleri bir meclisten kalkarlarsa, ancak merkep leşi gibi bir şeyden kalkmış olurlar ve bu onlar için bir pişmanlık olur." İmam İbn Kayyim el-Cevziyye'ye göre zikrin faziletleri Zikir şeytanı kovar, bastırır ve kırar. Zikir Rahman'ı, azîz ve celîl olan Allah'ı razı eder. Zikir kalpten kederi ve gamı giderir. Zikir kalbe sevinç, neşe ve genişlik getirir. Zikir rızık getirir. Zikir zikredene heybet, tatlılık ve ışık giydirir. Zikir ona sevgiyi miras bırakır; sevgi İslam'ın ruhu, dinin değirmeninin mili, mutluluğun ve kurtuluşun mihveridir. Allah her şey için bir sebep kılmış, sevginin sebebini de zikrin devamı kılmıştır. Öyleyse kim azîz ve celîl olan Allah'ın sevgisine ermek isterse, O'nu zikretmeye düşkün olsun; çünkü zikir ders ve müzakeredir, nasıl ki ilmin kapısıdır; zikir de sevginin kapısı, en büyük ana yolu ve en dosdoğru yoludur. Zikir ona murakabeyi miras bırakır; öyle ki onu ihsan kapısından içeri sokar da Allah'a O'nu görüyormuşçasına ibadet eder. Zikirden gafil olan için ihsan makamına giden bir yol yoktur; tıpkı oturup kalan için Beyt'e ulaşmanın yolu olmadığı gibi. Zikir ona inabeyi, yani azîz ve celîl olan Allah'a dönmeyi miras bırakır. O'nu zikretmek suretiyle O'na dönüşünü artırdıkça, bu ona bütün hallerinde kalbiyle O'na dönmeyi miras bırakır; böylece azîz ve celîl olan Allah, korku anında sığınağı, dayanağı, barınağı, korunağı, kalbinin kıblesi ve musibetler ve belalar karşısında kaçıp sığındığı yer olarak kalır. Zikir ona Rabbi azîz ve celîl olan Allah'a karşı heybeti ve O'nu yüceltmeyi miras bırakır; çünkü zikir kalbine şiddetle hâkim olur ve o, yüce Allah'ın huzurunda bulunur. Gafil ise bunun tersinedir; çünkü onun kalbindeki heybet perdesi incedir. Zikir ona yüce Allah'ın kendisini zikretmesini miras bırakır; nitekim yüce Allah şöyle buyurdu: ("Öyleyse beni anın ki ben de sizi anayım"). Zikirde bundan başka bir şey olmasaydı bile, fazilet ve şeref olarak buna yeterdi. Ve Rabbinden, mübarek ve yüce olandan rivayet ederek şöyle buyurdu: ("Kim beni kendi içinde anarsa, ben de onu kendi nefsimde anarım; kim beni bir topluluk içinde anarsa, ben de onu onlardan daha hayırlı bir topluluk içinde anarım"). Buhârî ve Müslim rivayet etmiştir. Zikir hataları siler ve giderir; çünkü o en büyük iyiliklerdendir, iyilikler de kötülükleri giderir. Zikir kul ile Rabbi, mübarek ve yüce olan Allah arasındaki ürkekliği giderir; çünkü gafil ile azîz ve celîl olan Allah arasında zikirden başkasıyla kalkmayan bir ürkeklik vardır. Kul, refah zamanında yüce Allah'ı zikrederek O'nu tanıdığında, O da sıkıntı zamanında onu tanır. Anlamı şu olan bir eser gelmiştir: İtaat eden, yüce Allah'ı zikreden kul, bir sıkıntıya uğradığında veya yüce Allah'tan bir ihtiyacını istediğinde melekler der ki: "Ey Rabbim! Tanıdık bir kuldan tanıdık bir ses." Azîz ve celîl olan Allah'tan yüz çeviren gafil ise O'na dua edip bir şey istediğinde melekler der ki: "Ey Rabbim! Yabancı bir kuldan yabancı bir ses." – İbn Abbas'ın hadisi: "Refah zamanında Allah'ı tanı ki sıkıntı zamanında seni tanısın." – İmam Ahmed rivayet etmiştir. Zikir yüce Allah'ın azabından kurtarır; nitekim Muaz (radıyallahu anh) söylemiştir ve merfû olarak da rivayet edilir: ("Âdemoğlu, azîz ve celîl olan Allah'ın azabından yüce Allah'ı zikretmekten daha çok kurtaran bir amel işlemedi"). Ahmed, Mâlik, İbn Mâce ve Tirmizî rivayet etmiştir. Zikir sekînenin inmesine, rahmetin kuşatmasına ve meleklerin zikredeni sarmasına sebeptir; nitekim Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) haber vermiştir. – Hadis: ("Bir topluluk Allah'ı zikretmek üzere oturmaz ki melekler onları kuşatmasın, rahmet onları bürümesin, üzerlerine sekîne inmesin ve Allah onları yanındakiler arasında anmasın"). Müslim rivayet etmiştir. Zikir, dilin gıybetle, dedikoduyla, yalanla, çirkin sözle ve bâtılla meşgul olmasını engellemeye sebeptir. Çünkü kulun mutlaka konuşması gerekir; yüce Allah'ın zikriyle ve O'nun emirlerinin anılmasıyla konuşmazsa, bu haramların hepsiyle veya bir kısmıyla konuşur ve bunlardan kurtulmanın yüce Allah'ı zikretmekten başka kesinlikle bir yolu yoktur; müşahede ve tecrübe buna şahittir. Kim dilini Allah'ı zikretmeye alıştırırsa, dilini bâtıldan ve boş sözden korumuş olur; kimin dili yüce Allah'ı zikretmekten kurursa, her bâtıl, boş ve çirkin sözle ıslanır; güç ve kuvvet ancak Allah'ın yardımıyladır. Zikir kulu kıyamet gününün hasretinden emin kılar; çünkü kulun, içinde Rabbini yüce Allah'ı zikretmediği her meclis, kıyamet günü onun için bir hasret ve zarar olacaktır. Zikir ibadetlerin en kolayıdır, bununla birlikte en büyük ve en faziletlilerindendir; çünkü dilin hareketi organların hareketlerinin en hafifi ve en kolayıdır. İnsanın bir organı gün ve gece boyunca dilinin hareket ettiği kadar hareket etse, ona son derece zor gelirdi, hatta buna gücü yetmezdi. Hadiste şöyle gelmiştir: ("İki kelime vardır: Dile hafif, mizanda ağır, Rahman'a sevimli: Allah'ı hamdiyle tesbih ederim, yüce Allah'ı tesbih ederim"). Zikir cennetin fidanıdır. Tirmizî'de Ebu'z-Zübeyr'in Câbir'den, onun da Peygamber'den rivayet ettiği hadiste şöyle buyurdu: ("Kim 'Allah'ı hamdiyle tesbih ederim' derse, onun için cennette bir hurma ağacı dikilir"). Tirmizî dedi ki: Hasen sahih bir hadistir; Elbânî de onu Sahîhu'l-Câmi'de sahih saydı – 6429. Zikre bağlanan ihsan ve fazilet, diğer amellere bağlanmamıştır. İki Sahih'te Ebu Hureyre'den (radıyallahu anh) rivayet edildiğine göre Allah Resulü şöyle buyurdu: ("Kim bir günde yüz defa 'Allah'tan başka ilah yoktur, tektir, ortağı yoktur; mülk O'nundur, hamd O'nundur ve O her şeye kadirdir' derse, on köle azat etmeye denk bir sevap ona olur, ona yüz iyilik yazılır, ondan yüz kötülük silinir ve o gün akşama kadar şeytandan korunma olur; ondan daha fazla amel eden bir adam hariç, hiç kimse onun getirdiğinden daha üstününü getiremez. Kim de bir günde yüz defa 'Allah'ı hamdiyle tesbih ederim' derse, günahları deniz köpüğü kadar da olsa silinir"). Sahîh-i Müslim'de de Ebu Hureyre'den şöyle rivayet edilmiştir: Allah Resulü şöyle buyurdu: ("'Allah'ı tesbih ederim, hamd Allah'a mahsustur, Allah'tan başka ilah yoktur, Allah en büyüktür' demem, bana güneşin üzerine doğduğu her şeyden daha sevimlidir"). Rabbi, mübarek ve yüce olan Allah'ı sürekli zikretmek, O'nu unutmaktan emin kılar; bu unutmak ise kulun dünyadaki ve ahiretteki bedbahtlığının sebebidir; çünkü Rabbi, şanı yüce Allah'ı unutmak, kişinin kendini ve kendi yararlarını unutmasına sebep olur. Yüce Allah şöyle buyurdu: Allah’ı unutan ve Allah’ın da onlara kendilerini unutturduğu kimseler gibi olmayın. İşte onlar, yoldan çıkmış olanlardır. Kul kendini unutunca onun yararlarından yüz çevirir, onları unutur ve onlardan uzak, başka bir şeyle meşgul olur; böylece onlar mutlaka helak olur ve bozulur. Kim yüce Allah'ı unutursa, Allah ona dünyada kendini unutturur ve kıyamet günü azapta onu unutur. Yüce Allah şöyle buyurdu: Kim de benim zikrimden yüz çevirirse, gerçekten onun için dar,sıkıntılı bir hayat vardır ve biz onu kıyamet günü kör olarak haşredeceğiz. O da şöyle der: "Rabbim beni niçin kör olarak haşrettin? Ben, gören birisiydim." (Allah da) der ki: "İşte böyle, sana ayetlerimiz gelmişti de sen onları unutmuş idin. Bugün sen de unutulacaksın." yani, âyetlerimi unuttuğun, onları anmadığın ve onlarla amel etmediğin gibi, sen de azapta unutulursun. Zikir, zikredene dünyada nurdur, kabrinde nurdur ve ahirette nurdur; Sırat üzerinde önünde koşar. Kalpler de kabirler de yüce Allah'ı zikretmek gibi bir şeyle aydınlanmaz. Yüce Allah şöyle buyurdu: ("Ölü iken kendisini dirilttiğimiz ve ona insanlar arasında yürüyeceği bir nur verdiğimiz kimse, karanlıklar içinde olup oradan çıkamayan kimse gibi midir?"). Birincisi Allah'a imanla, O'nu sevmekle, O'nu tanımakla ve O'nu zikretmekle aydınlanan mümindir; diğeri ise yüce Allah'tan gafil olan, O'nu zikretmekten ve sevmekten yüz çeviren kimsedir. Bütün mesele ve bütün kurtuluş nurdadır, bütün bedbahtlık da onu kaybetmektedir. Zikir dağınık olanı toplar, toplu olanı dağıtır, uzağı yaklaştırır ve yakını uzaklaştırır. Kalpte yüce Allah'ı zikretmekten başkasının eritemeyeceği bir katılık vardır; bu yüzden kul, kalbinin katılığını yüce Allah'ı zikretmekle tedavi etmelidir. Hammâd b. Zeyd, Muallâ b. Ziyâd'dan şöyle aktarır: Bir adam Hasan'a dedi ki: "Ey Ebu Said! Sana kalbimin katılığından şikâyet ediyorum." Dedi ki: "Onu zikirle erit." Bunun sebebi şudur: Kalpte gaflet arttıkça katılık da artar; yüce Allah zikredilince o katılık, kurşunun ateşte eridiği gibi erir. Kalplerin katılığı azîz ve celîl olan Allah'ı zikretmek gibi bir şeyle eritilince. Zikir, zikredene azîz ve celîl olan Allah'ın ve meleklerinin salâtını gerektirir; yüce Allah'ın ve meleklerinin salât ettiği kimse ise tam bir felaha ermiş ve tam bir kurtuluşa kavuşmuştur. Şanı yüce, Subhan olan Allah şöyle buyurdu: Ey iman edenler! Allah’ı çok çok zikredin. O’nu, sabah ve akşam tesbih edin. Sizi karanlıklardan aydınlığa çıkarmak için üzerinize rahmetini gönderen (ve sizi öven) O'dur. Melekleri ise sizin için bağışlanma diler. Allah, Müminlere karşı çok merhametlidir. Zikir meclisleri meleklerin meclisleridir. Dünya meclisleri arasında onların, içinde yüce Allah'ın zikredildiği meclisten başka bir meclisi yoktur; nitekim ikisi de (Buhârî ve Müslim) iki Sahih'te A'meş'in Ebu Salih'ten, onun da Ebu Hureyre'den rivayet ettiği hadiste şöyle aktarmışlardır; Allah Resulü şöyle buyurdu: ("Allah'ın, insanların amellerini yazanlardan ayrı melekleri vardır; yollarda dolaşıp zikir ehlini ararlar. Yüce Allah'ı zikreden bir topluluk bulduklarında birbirlerine 'Haydi ihtiyacınıza gelin' diye seslenirler. Buyurdu: Sonra kanatlarıyla onları dünya semasına kadar kuşatırlar. Sonra Rableri, yüce olan, onları en iyi bilen olduğu halde onlara sorar: 'Kullarım ne diyor?' Buyurdu: Derler ki: 'Seni tesbih ediyorlar, Seni yüceltiyorlar ve Sana hamd ediyorlar.' Buyurdu: Der ki: 'Beni gördüler mi?' Buyurdu: Derler ki: 'Hayır, Allah'a yemin olsun, Seni görmediler.' Buyurdu: Der ki: 'Ya Beni görselerdi?' Buyurdu: Derler ki: 'Seni görselerdi, Sana ibadette daha şiddetli, hamd ve övgüde daha şiddetli ve tesbihte daha çok olurlardı.' Buyurdu: Der ki: 'Ne istiyorlar?' Buyurdu: Derler ki: 'Senden cenneti istiyorlar.' Buyurdu: Der ki: 'Onu gördüler mi?' Buyurdu: Derler ki: 'Hayır, Allah'a yemin olsun, ey Rabbim, onu görmediler.' Buyurdu: Der ki: 'Ya onu görselerdi?' Buyurdu: Derler ki: 'Onu görselerdi, ona daha çok hırslı, onu talepte daha şiddetli ve ona rağbette daha büyük olurlardı.' Der ki: 'Neden sığınıyorlar?' Buyurdu: Derler ki: 'Ateşten.' Buyurdu: Der ki: 'Onu gördüler mi?' Buyurdu: Derler ki: 'Hayır, Allah'a yemin olsun, ey Rabbim, onu görmediler.' Buyurdu: Der ki: 'Ya onu görselerdi?' Buyurdu: Derler ki: 'Onu görselerdi, ondan kaçışta daha şiddetli ve ondan korkuda daha çok olurlardı.' Buyurdu: Der ki: 'Sizi şahit tutuyorum ki onları bağışladım.' Meleklerden biri der ki: 'İçlerinde falanca var, o onlardan değil, yalnızca bir ihtiyaç için gelmişti.' Buyurdu: 'Onlar öyle meclis arkadaşlarıdır ki yanlarında oturan bedbaht olmaz.'") Bu, onların kendilerine ve yanlarında oturana olan bereketindendir; onların ("Nerede olursam olayım beni mübarek kıldı") sözünden bir payı vardır. İşte mümin böyledir: Nereye inse mübarektir; facir ise nereye inse uğursuzdur. Zikir meclisleri meleklerin meclisleridir, gaflet meclisleri ise şeytanların meclisleridir; her şey benzerine ve emsaline nispet edilir ve herkes kendisine uygun olana gider. Azîz ve celîl olan Allah, zikredenlerle meleklerine karşı övünür; nitekim Müslim Sahîh'inde Ebu Said el-Hudrî'den şöyle rivayet etmiştir: Muaviye mescitte bir halkanın yanına çıktı ve dedi ki: "Sizi oturtan nedir?" Dediler ki: "Yüce Allah'ı zikretmek için oturduk." Dedi ki: "Allah'a yemin olsun, sizi yalnızca bu mu oturttu?" Dediler ki: "Allah'a yemin olsun, bizi yalnızca bu oturttu." Dedi ki: "Ben sizden yemin istedim ama sizi töhmet altında bırakmak için değil; Allah Resulü katında benim konumumda olan hiç kimse benden daha az hadis rivayet etmemiştir. Allah Resulü ashabından bir halkanın yanına çıktı ve buyurdu: ('Sizi oturtan nedir?' Dediler ki: 'Yüce Allah'ı zikretmek ve bizi İslam'a hidayet ettiği ve seninle bize lütufta bulunduğu için O'na hamd etmek üzere oturduk.' Buyurdu: 'Allah'a yemin olsun, sizi yalnızca bu mu oturttu?' Dediler ki: 'Allah'a yemin olsun, bizi yalnızca bu oturttu.' Buyurdu: 'Ben sizden yemin istedim ama sizi töhmet altında bırakmak için değil; fakat bana Cebrail geldi ve mübarek ve yüce olan Allah'ın sizinle meleklere karşı övündüğünü haber verdi')." Rabbin, mübarek ve yüce olanın bu övünmesi, zikrin O'nun katındaki şerefine, O'nun zikri sevdiğine ve zikrin diğer amellere göre bir üstünlüğü olduğuna delildir. Bütün ameller ancak yüce Allah'ın zikrini ikame etmek için meşru kılınmıştır ve bunlardan maksat yüce Allah'ın zikrini elde etmektir. Şanı yüce, Subhan olan Allah şöyle buyurdu: ("Beni anmak için namaz kıl"). Azîz ve celîl olan Allah'ı zikretmek zoru kolaylaştırır, güçlüğü hafifletir, meşakkatleri azaltır. Azîz ve celîl olan Allah, zor bir şey üzerine zikredilmedi ki o kolaylaşmasın, güç bir şey üzerine zikredilmedi ki o hafiflemesin, bir meşakkat üzerine zikredilmedi ki o azalmasın, bir sıkıntı üzerine zikredilmedi ki o gitmesin, bir keder üzerine zikredilmedi ki o açılmasın; yüce Allah'ı zikretmek, sıkıntıdan sonra ferahlık, güçlükten sonra kolaylık ve gam ve kederden sonra ferahlıktır. Bunu şu açıklar: Azîz ve celîl olan Allah'ı çok zikretmek nifaktan emniyettir; çünkü münafıklar azîz ve celîl olan Allah'ı az zikrederler. Azîz ve celîl olan Allah münafıklar hakkında şöyle buyurdu: ("Allah'ı pek az anarlar"). Ka'b da dedi ki: "Kim azîz ve celîl olan Allah'ı çok zikrederse nifaktan beri olur." Ve bundan dolayı, Allah en iyisini bilir, yüce Allah Münafikûn suresini yüce sözüyle bitirdi: Ey iman edenler! Mallarınız ve çocuklarınız sizi Allah’ın zikrinden alıkoymasın. Kim bunu yaparsa, işte onlar hüsrana uğrayacaklardır. çünkü bunda, azîz ve celîl olan Allah'ı zikretmekten gafil olup nifaka düşen münafıkların fitnesinden bir sakındırma vardır.
Makine çevirisi
Claude translation (Sonnet), Haiku-checked, audited; Quran quotations verbatim from QuranEnc.com — Turkish Translation - Rowwad Translation Center — Rowwad Translation Center v1.0.4
فارسی
یکی از برترینِ کارهای شایستهٔ آسان که مسلمان را به پروردگارش، که بزرگ و باشکوه است، نزدیک میکند، ذکر است. آیات و احادیث در فضیلت ذکر و دعا و ترغیب به آنها در فضیلت ذکر و دعا و ترغیب به آنها آیات بسیار و احادیث صحیح از رسول الله (صلی الله علیه وسلم) آمده است؛ آنچه را میسر شد یادآور میشویم. خدای متعال فرمود: «و قطعاً ذکر خدا بزرگتر است.» و خدای متعال فرمود: «و بامداد و شامگاه او را تسبیح گویید.» و خدای متعال فرمود: «پس مرا یاد کنید تا شما را یاد کنم، و شکر مرا به جا آورید و ناسپاسی نکنید.» و خدای متعال فرمود: «ای کسانی که ایمان آوردهاید، خدا را بسیار یاد کنید.» و خدای متعال فرمود: «و مردان و زنانی که خدا را بسیار یاد میکنند، خدا برای آنان آمرزش و پاداشی بزرگ آماده کرده است.» و خدای متعال فرمود: «و پروردگارت را بسیار یاد کن و شامگاه و بامداد تسبیح گوی.» و خدای متعال فرمود: «کسانی که خدا را ایستاده و نشسته و به پهلو خوابیده یاد میکنند.» و خدای متعال فرمود: «پس چون مناسک خود را به پایان رساندید، خدا را یاد کنید، همانگونه که پدرانتان را یاد میکردید، یا بیشتر از آن.» و خدای متعال فرمود: «ای کسانی که ایمان آوردهاید، اموال و فرزندانتان شما را از یاد خدا غافل نکند.» و خدای متعال فرمود: و پروردگارت را در دل خویش با تضرّع و ترس، بدون آواى بلند [در] بامدادان و شامگاهان یاد كن و [از یاد الله] غافل نباش. و رسول الله (صلی الله علیه وسلم) فرمود: «مثال کسی که پروردگارش را یاد میکند و کسی که پروردگارش را یاد نمیکند، مثال زنده و مرده است.» و رسول الله (صلی الله علیه وسلم) فرمود: «آیا شما را از بهترین اعمالتان آگاه نکنم، که نزد پادشاهتان پاکیزهترین و در درجات شما بلندترین است، و برایتان بهتر از انفاق طلا و نقره، و بهتر از آن است که با دشمنتان روبهرو شوید و گردنهایشان را بزنید و آنان گردنهای شما را بزنند؟» گفتند: «بله.» فرمود: «ذکر خدای متعال.» و رسول الله (صلی الله علیه وسلم) فرمود: «خدای متعال میفرماید: من نزد گمانِ بندهٔ خود به من هستم، و هنگامی که مرا یاد میکند با او هستم. اگر مرا در دل خود یاد کند، او را در نفس خود یاد میکنم، و اگر مرا در جمعی یاد کند، او را در جمعی بهتر از آنان یاد میکنم. اگر یک وجب به من نزدیک شود، یک ذراع به او نزدیک میشوم، و اگر یک ذراع به من نزدیک شود، یک باع به او نزدیک میشوم، و اگر پیاده به سوی من بیاید، به سوی او دوان میروم. و رسول الله (صلی الله علیه وسلم) فرمود: «هر که در نشستنگاهی بنشیند و در آن خدا را یاد نکند، از جانب خدا زیان و حسرتی بر او خواهد بود، و هر که در خوابگاهی بخوابد و در آن خدا را یاد نکند، زیان و حسرتی بر او خواهد بود.» و رسول الله (صلی الله علیه وسلم) فرمود: «هیچ گروهی در مجلسی ننشینند که در آن خدا را یاد نکنند و بر پیامبرشان درود نفرستند، مگر آنکه آن مجلس برایشان زیان و حسرتی باشد؛ اگر بخواهد عذابشان کند و اگر بخواهد بیامرزدشان.» و رسول الله (صلی الله علیه وسلم) فرمود: «هیچ گروهی از مجلسی که در آن خدا را یاد نکردهاند برنمیخیزند مگر آنکه از چیزی چون مردار الاغ برخاستهاند، و این برایشان حسرت خواهد بود.» فضایل ذکر به روایت امام ابن قیم جوزیه اینکه ذکر شیطان را میراند و او را سرکوب و درهم میشکند. اینکه ذکر خدای رحمان را، که بزرگ و باشکوه است، خشنود میکند. اینکه ذکر اندوه و غم را از دل میزداید. اینکه ذکر شادی و سرور و گشایش را برای دل میآورد. اینکه ذکر روزی میآورد. اینکه ذکر بر ذاکر هیبت و شیرینی و طراوت میپوشاند. اینکه ذکر محبت را برای او به ارث میگذارد؛ محبتی که روح اسلام و محور آسیاب دین و مدار سعادت و نجات است. خدا برای هر چیزی سببی قرار داده و سبب محبت را مداومت بر ذکر قرار داده است. پس هر که میخواهد به محبت خدای بزرگ و باشکوه دست یابد، باید به یاد او مداومت ورزد، زیرا ذکر درس و مرور است، چنانکه دروازهٔ علم است؛ پس ذکر دروازهٔ محبت و بزرگراه آن و راستترین راهش است. اینکه ذکر مراقبه را برای او به ارث میگذارد تا او را به دروازهٔ احسان وارد کند، پس خدا را چنان عبادت میکند که گویی او را میبیند. برای غافل از ذکر راهی به مقام احسان نیست، چنانکه برای کسی که نشسته است راهی برای رسیدن به خانه نیست. اینکه ذکر انابه را، که بازگشت به سوی خدای بزرگ و باشکوه است، برای او به ارث میگذارد. هرگاه با یاد او بیشتر به سوی او بازگردد، این بازگشت قلبی به سوی او را در همهٔ حالاتش برای او به ارث میگذارد، پس خدای بزرگ و باشکوه پناه و تکیهگاه و پناهگاه و ملجأ و قبلهٔ دل او و جای گریزش هنگام مصیبتها و بلاها باقی میماند. اینکه ذکر هیبت پروردگارش، که بزرگ و باشکوه است، و بزرگداشت او را برای او به ارث میگذارد، به سبب چیرگی شدید آن بر دل او و حضورش با خدای متعال، برخلاف غافل، زیرا پردهٔ هیبت در دل او نازک است. اینکه ذکر یاد کردنِ خدای متعال از او را برای او به ارث میگذارد، چنانکه خدای متعال فرمود: («پس مرا یاد کنید تا شما را یاد کنم»). و اگر در ذکر جز همین یک چیز نبود، برای فضیلت و شرف کافی بود. و در آنچه از پروردگارش، که پربرکت و متعال است، روایت میکند فرمود: («هر که مرا در دل خود یاد کند، او را در نفس خود یاد میکنم، و هر که مرا در جمعی یاد کند، او را در جمعی بهتر از آنان یاد میکنم»). بخاری و مسلم روایت کردهاند. اینکه ذکر خطاها را فرو میریزد و از میان میبرد، زیرا از بزرگترین نیکیهاست و نیکیها بدیها را از میان میبرند. اینکه ذکر وحشت میان بنده و پروردگارش، که پربرکت و متعال است، را میزداید، زیرا میان غافل و خدای بزرگ و باشکوه وحشتی است که جز با ذکر برطرف نمیشود. اینکه بنده چون در آسایش با یاد خدای متعال خود را به او بشناساند، خدا او را در سختی میشناسد. اثری آمده است که معنایش این است که چون بندهٔ فرمانبردارِ یادکنندهٔ خدای متعال را سختیای برسد یا از خدای متعال حاجتی بخواهد، فرشتگان میگویند: «پروردگارا، صدایی آشنا از بندهای آشنا.» و غافلِ رویگردان از خدای بزرگ و باشکوه چون او را بخواند و از او درخواست کند، فرشتگان میگویند: «پروردگارا، صدایی ناآشنا از بندهای ناآشنا.» – و حدیث ابن عباس: «در آسایش خدا را بشناس تا تو را در سختی بشناسد.» – امام احمد روایت کرده است. اینکه ذکر از عذاب خدای متعال نجات میدهد، چنانکه معاذ (رضی الله عنه) گفت و بهصورت مرفوع نیز روایت میشود: («فرزند آدم عملی انجام نداد که از عذاب خدای بزرگ و باشکوه بیشتر از ذکر خدای متعال نجات دهد»). احمد و مالک و ابن ماجه و ترمذی روایت کردهاند. اینکه ذکر سبب نزول آرامش و فراگرفتنِ رحمت و در میان گرفتنِ فرشتگان ذاکر را است، چنانکه پیامبر (صلی الله علیه وسلم) خبر داده است. – حدیث: («هیچ گروهی نمینشینند که خدا را یاد کنند مگر آنکه فرشتگان آنان را در میان میگیرند و رحمت آنان را فرامیگیرد و آرامش بر آنان نازل میشود و خدا آنان را نزد کسانی که نزد اوست یاد میکند»). مسلم روایت کرده است. اینکه ذکر سبب مشغول شدن زبان از غیبت و سخنچینی و دروغ و فحش و باطل است. زیرا بنده ناگزیر باید سخن بگوید؛ اگر به ذکر خدای متعال و یادآوری فرمانهای او سخن نگوید، به این حرامها یا بخشی از آنها سخن میگوید، و هیچ راهی برای سلامت از آنها جز با ذکر خدای متعال نیست، و مشاهده و تجربه بر این گواهند. هر که زبانش را به ذکر خدا عادت دهد، زبانش را از باطل و بیهودهگویی نگه داشته است، و هر که زبانش از ذکر خدای متعال خشک شود، به هر باطل و بیهوده و فحشی تر میشود، و هیچ نیرو و توانی نیست مگر به خدا. اینکه ذکر بنده را از حسرت روز قیامت ایمن میکند، زیرا هر مجلسی که بنده در آن پروردگارش، که متعال است، را یاد نکند، در روز قیامت برای او حسرت و زیان خواهد بود. اینکه ذکر آسانترین عبادات است، با آنکه از بزرگترین و برترین آنهاست، زیرا حرکت زبان سبکترین و آسانترین حرکت اندامهاست. اگر عضوی از انسان در شبانهروز به اندازهٔ حرکت زبانش حرکت کند، بسیار بر او دشوار میشود، بلکه نمیتواند. و در حدیث آمده است: («دو کلمه که بر زبان سبک، در ترازو سنگین و نزد رحمان محبوباند: سبحان الله و بحمده، سبحان الله العظیم»). اینکه ذکر نهال بهشت است. در ترمذی از حدیث ابوالزبیر از جابر از پیامبر آمده که فرمود: («هر که بگوید: خدا را به پاکی و ستایش یاد میکنم، برایش نخلی در بهشت کاشته میشود»). ترمذی گفت: حدیثی حسن صحیح است، و البانی آن را در صحیح الجامع صحیح دانسته است – ۶۴۲۹. اینکه عطا و فضلی که بر ذکر مترتب شده بر کارهای دیگر مترتب نشده است. در دو صحیح از ابوهریره (رضی الله عنه) آمده که رسول الله فرمود: («هر که در یک روز صد بار بگوید: هیچ معبودی جز خدای یگانه نیست، شریکی ندارد، فرمانروایی از آنِ اوست و ستایش از آنِ اوست و او بر هر چیزی تواناست، برای او معادلِ آزاد کردن ده برده خواهد بود و برایش صد نیکی نوشته میشود و صد بدی از او محو میشود و آن روز تا شب برایش پناهی از شیطان است، و هیچکس بهتر از آنچه او آورده نمیآورد، مگر مردی که بیش از آن عمل کرده باشد. و هر که در یک روز صد بار بگوید: خدا را به پاکی و ستایش یاد میکنم، گناهانش فرو میریزد، هرچند چون کف دریا باشد»). و در صحیح مسلم از ابوهریره آمده که گفت: رسول الله فرمود: («اینکه بگویم: پاک است خدا، ستایش خدا راست، هیچ معبودی جز خدا نیست و خدا بزرگتر است، نزد من از هر چیزی که خورشید بر آن میتابد محبوبتر است»). اینکه مداومت بر ذکر پروردگار، که پربرکت و متعال است، از فراموش کردن او ایمنی میدهد، که سبب بدبختی بنده در زندگی و بازگشتگاهش است، زیرا فراموش کردن پروردگار، که پاک و متعال است، فراموش کردن خود و مصالح خود را به دنبال دارد. خدای متعال فرمود: و مانند کسانی نباشید که الله را فراموش کردند، و الله [نیز] آنان را دچار خودفراموشی ساخت. آنها [بدکار و] نافرمانند. و چون بنده خود را فراموش کند، از مصالح خود روی برمیگرداند و آنها را فراموش میکند و از آنها غافل میشود، پس ناگزیر تباه و فاسد میشوند. پس هر که خدای متعال را فراموش کند، خدا او را در دنیا خودش را از یاد میبرد و در عذاب روز قیامت او را فراموش میکند. خدای متعال فرمود: و کسی که از یاد من رویگردان شود، یقیناً زندگی سختی خواهد داشت و روز قیامت او را نابینا برمیانگیزیم. وی میگوید: «پروردگارا، چرا مرا نابینا برانگیختی؛ حال آنکه [در دنیا] بینا بودم؟» [الله] میفرماید: «همان طور كه آیات ما بر تو آمد و آنها را به فراموشى سپردى، امروز تو [نیز] به همان صورت فراموش مىشوى». یعنی در عذاب فراموش میشوی، چنانکه آیات مرا فراموش کردی، پس آنها را یاد نکردی و بدانها عمل نکردی. اینکه ذکر برای ذاکر در دنیا نور است و در قبرش نور است و در بازگشتگاهش نور است که بر صراط پیشاپیش او میدود. دلها و قبرها با چیزی چون ذکر خدای متعال روشن نمیشوند. خدای متعال فرمود: («آیا کسی که مرده بود و او را زنده کردیم و برایش نوری قرار دادیم که با آن در میان مردم راه میرود، چون کسی است که در تاریکیهاست و از آن بیرونآمدنی نیست؟»). اولی مؤمنی است که با ایمان به خدا و محبت و معرفت و ذکر او روشن شده، و دیگری غافل از خدای متعال است که از ذکر و محبت او روی گردانده است. همهٔ کار و همهٔ رستگاری در نور است و همهٔ بدبختی در از دست دادن آن. اینکه ذکر پراکنده را گرد میآورد و گردآمده را پراکنده میکند و دور را نزدیک و نزدیک را دور میسازد. اینکه در دل سختیای است که جز ذکر خدای متعال آن را آب نمیکند، پس شایسته است که بنده سختی دلش را با ذکر خدای متعال درمان کند. حماد بن زید از معلی بن زیاد نقل کرد که مردی به حسن گفت: «ای ابوسعید، از سختی دلم به تو شکایت میکنم.» گفت: «آن را با ذکر آب کن.» و این از آن روست که هرچه غفلت در دل شدیدتر شود، سختی آن شدیدتر میشود؛ پس چون خدای متعال یاد شود، آن سختی آب میشود، چنانکه سرب در آتش آب میشود. پس چون سختی دلها با چیزی چون ذکر خدای بزرگ و باشکوه آب شد. اینکه ذکر درود خدای بزرگ و باشکوه و فرشتگانش را بر ذاکر واجب میکند، و کسی که خدای متعال و فرشتگانش بر او درود فرستند، به تمام معنا رستگار شده و به تمام معنا کامیاب گشته است. خدای پاک و متعال فرمود: ای کسانی که ایمان آوردهاید، الله را بسیار یاد کنید و بامداد و شامگاه او را به پاکی بستایید. اوست که بر شما درود [و رحمت] میفرستد و فرشتگانش [نیز دعایتان میکنند] تا شما را از تاریکیها به سوی نور بیرون آورد و [الله] همواره نسبت به مؤمنان مهربان است. اینکه مجالس ذکر مجالس فرشتگان است. از مجالس دنیا برای آنان مجلسی نیست جز مجلسی که در آن خدای متعال یاد شود، چنانکه این دو (بخاری و مسلم) در دو صحیح از حدیث اعمش از ابوصالح از ابوهریره روایت کردهاند؛ رسول الله فرمود: («خدا را فرشتگانی است جدا از نویسندگان اعمال مردم، که در راهها میگردند و اهل ذکر را میجویند. چون گروهی را بیابند که خدای متعال را یاد میکنند، یکدیگر را صدا میزنند: "بیایید به سوی نیاز خود." فرمود: پس آنان را با بالهای خود تا آسمان دنیا در میان میگیرند. سپس پروردگارشان، که متعال است، از آنان میپرسد، در حالی که او به آنان داناتر است: "بندگان من چه میگویند؟" فرمود: میگویند: "تو را تسبیح میگویند و تو را بزرگ میدارند و تو را ستایش میکنند." فرمود: میگوید: "آیا مرا دیدهاند؟" فرمود: میگویند: "نه، به خدا سوگند، تو را ندیدهاند." فرمود: میگوید: "اگر مرا میدیدند چه؟" فرمود: میگویند: "اگر تو را میدیدند، در عبادت تو سختکوشتر و در ستایش و بزرگداشت تو سختکوشتر و در تسبیح تو بیشتر میبودند." فرمود: میگوید: "از من چه میخواهند؟" فرمود: میگویند: "از تو بهشت را میخواهند." فرمود: میگوید: "آیا آن را دیدهاند؟" فرمود: میگویند: "نه، به خدا سوگند، پروردگارا، آن را ندیدهاند." فرمود: میگوید: "اگر آن را میدیدند چه؟" فرمود: میگویند: "اگر آن را میدیدند، بر آن حریصتر و در طلبش سختکوشتر و در آن مشتاقتر میبودند." میگوید: "از چه پناه میبرند؟" فرمود: میگویند: "از آتش." فرمود: میگوید: "آیا آن را دیدهاند؟" فرمود: میگویند: "نه، به خدا سوگند، پروردگارا، آن را ندیدهاند." فرمود: میگوید: "اگر آن را میدیدند چه؟" فرمود: میگویند: "اگر آن را میدیدند، در گریز از آن سختتر و از آن ترسانتر میبودند." فرمود: میگوید: "شما را گواه میگیرم که آنان را آمرزیدم." فرشتهای از فرشتگان میگوید: "فلانی در میان آنان است که از آنان نیست، تنها برای حاجتی آمده است." فرمود: "آنان همنشینانیاند که همنشینشان بدبخت نمیشود."») این از برکت آنان بر خودشان و همنشینشان است؛ پس از سخن او («و مرا هر جا که باشم پربرکت گردانید») بهرهای دارند. مؤمن چنین است: هر جا فرود آید پربرکت است، و فاجر هر جا فرود آید شوم است. پس مجالس ذکر مجالس فرشتگان است و مجالس غفلت مجالس شیاطین، و هر چیزی به همانند و همسان خود نسبت داده میشود، و هر کس به سوی آنچه با او سازگار است میرود. اینکه خدای بزرگ و باشکوه بر ذاکران نزد فرشتگانش مباهات میکند، چنانکه مسلم در صحیحش از ابوسعید خدری روایت کرد که گفت: معاویه بر حلقهای در مسجد درآمد و گفت: «چه چیز شما را نشانده است؟» گفتند: «نشستهایم تا خدای متعال را یاد کنیم.» گفت: «به خدا سوگند، جز این چیزی شما را ننشانده است؟» گفتند: «به خدا سوگند، جز این چیزی ما را ننشانده است.» گفت: «من از روی تهمت به شما سوگند ندادم، و هیچکس همپایهٔ من نزد رسول الله کمحدیثتر از من از او نبوده است. رسول الله بر حلقهای از یارانش درآمد و فرمود: ("چه چیز شما را نشانده است؟" گفتند: "نشستهایم تا خدای متعال را یاد کنیم و او را بر آنکه ما را به اسلام هدایت کرد و به وسیلهٔ تو بر ما منت نهاد، ستایش کنیم." فرمود: "به خدا سوگند، جز این چیزی شما را ننشانده است؟" گفتند: "به خدا سوگند، جز این چیزی ما را ننشانده است." فرمود: "من از روی تهمت به شما سوگند ندادم، ولی جبرئیل نزد من آمد و خبر داد که خدای پربرکت و متعال بر شما نزد فرشتگان مباهات میکند")». این مباهات از پروردگار پربرکت و متعال دلیل بر شرافت ذکر نزد او و دوست داشتن آن از سوی او است، و اینکه ذکر بر دیگر اعمال برتری دارد. اینکه همهٔ اعمال تنها برای برپا داشتن ذکر خدای متعال تشریع شدهاند و مقصود از آنها به دست آوردن ذکر خدای متعال است. خدای پاک و متعال فرمود: («و نماز را برای یاد من برپا دار»). اینکه ذکر خدای بزرگ و باشکوه دشوار را آسان و سخت را سهل و رنجها را سبک میکند. خدای بزرگ و باشکوه بر هیچ دشواری یاد نشد جز آنکه آسان شد، و بر هیچ سختی جز آنکه سهل شد، و بر هیچ رنجی جز آنکه سبک شد، و بر هیچ شدتی جز آنکه برطرف شد، و بر هیچ اندوهی جز آنکه گشوده شد؛ پس ذکر خدای متعال گشایش پس از سختی و آسانی پس از دشواری و گشایش پس از غم و اندوه است. این را روشن میکند: اینکه بسیار یاد کردن خدای بزرگ و باشکوه ایمنی از نفاق است، زیرا منافقان خدای بزرگ و باشکوه را کم یاد میکنند. خدای بزرگ و باشکوه دربارهٔ منافقان فرمود: («و خدا را جز اندکی یاد نمیکنند»)، و کعب گفت: «هر که خدای بزرگ و باشکوه را بسیار یاد کند، از نفاق بری است.» و از این رو، و خدا داناتر است، خدای متعال سورهٔ منافقون را با این سخن متعالش به پایان برد: ای کسانی که ایمان آوردهاید، اموال و فرزندانتان شما را از یادِ الله غافل نکند؛ و هر کس که چنین کند، آنان زیانکارانند. زیرا در آن هشداری است از فتنهٔ منافقانی که از ذکر خدای بزرگ و باشکوه غافل شدند و در نفاق افتادند.
ترجمهٔ ماشینی
Claude translation (Sonnet), Haiku-checked, audited; Quran quotations verbatim from QuranEnc.com — Persian Translation - Rowwad Translation Center — Rowwad Translation Center v1.1.3
Français
Parmi les meilleures œuvres pieuses faciles qui rapprochent le musulman de son Seigneur, le Puissant et Majestueux, il y a le dhikr (l'invocation). Versets et hadiths sur le mérite du dhikr et de l'invocation et sur l'encouragement à les pratiquer De nombreux versets, ainsi que des hadiths authentiques du Messager d'Allah ﷺ, ont été rapportés sur le mérite du dhikr et de l'invocation et sur l'encouragement à les pratiquer ; nous en citons ce qui est aisé. Le Très-Haut a dit : « Et le rappel d'Allah est certes plus grand. » Le Très-Haut a dit : « Et glorifiez-Le matin et soir. » Le Très-Haut a dit : « Souvenez-vous donc de Moi, Je Me souviendrai de vous ; remerciez-Moi et ne soyez pas ingrats envers Moi. » Le Très-Haut a dit : « Ô vous qui croyez ! Invoquez Allah abondamment. » Le Très-Haut a dit : « Les hommes qui invoquent souvent Allah et les femmes qui l'invoquent, Allah a préparé pour eux un pardon et une immense récompense. » Le Très-Haut a dit : « Et invoque souvent ton Seigneur et glorifie-Le le soir et le matin. » Le Très-Haut a dit : « Ceux qui invoquent Allah debout, assis et couchés sur leurs côtés. » Le Très-Haut a dit : « Puis, quand vous avez accompli vos rites, invoquez Allah comme vous invoquiez vos pères, ou avec une invocation plus intense encore. » Le Très-Haut a dit : « Ô vous qui croyez ! Que ni vos biens ni vos enfants ne vous distraient du rappel d'Allah. » Le Très-Haut a dit : Invoque à mi-voix, avec humilité et crainte, le nom de ton Seigneur. Invoque-Le matin et soir, sans jamais te laisser distraire. Et le Messager d'Allah ﷺ a dit : « Celui qui invoque son Seigneur et celui qui ne l'invoque pas sont comme le vivant et le mort. » Et le Messager d'Allah ﷺ a dit : « Ne vous informerai-je pas de la meilleure de vos œuvres, la plus pure auprès de votre Souverain, la plus élevée dans vos degrés, meilleure pour vous que de dépenser de l'or et de l'argent, et meilleure pour vous que de rencontrer votre ennemi, de frapper ses cous et qu'il frappe les vôtres ? » Ils dirent : « Si. » Il dit : « Le dhikr d'Allah le Très-Haut. » Et le Messager d'Allah ﷺ a dit : « Allah le Très-Haut dit : Je suis auprès de l'opinion que Mon serviteur a de Moi, et Je suis avec lui quand il M'invoque. S'il M'invoque en lui-même, Je l'invoque en Moi-même ; et s'il M'invoque dans une assemblée, Je l'invoque dans une assemblée meilleure que la sienne. S'il se rapproche de Moi d'un empan, Je me rapproche de lui d'une coudée ; et s'il se rapproche de Moi d'une coudée, Je me rapproche de lui d'une brasse ; et s'il vient à Moi en marchant, Je vais à lui en courant. Et le Messager d'Allah ﷺ a dit : « Quiconque s'assied dans un siège où il n'invoque pas Allah, il subira de la part d'Allah une perte ; et quiconque se couche dans une couche où il n'invoque pas Allah, il subira une perte. » Et le Messager d'Allah ﷺ a dit : « Aucun groupe ne s'assied dans une assemblée sans y invoquer Allah et sans prier sur leur Prophète, sans que cela ne soit une perte pour eux ; s'Il veut, Il les châtie, et s'Il veut, Il leur pardonne. » Et le Messager d'Allah ﷺ a dit : « Aucun groupe ne se lève d'une assemblée où il n'a pas invoqué Allah sans se lever d'une chose semblable à la charogne d'un âne, et ce sera pour eux un regret. » Les mérites du dhikr selon l'imam Ibn al-Qayyim al-Jawziyya Qu'il repousse Satan, le réprime et le brise. Qu'il satisfait le Tout Miséricordieux, le Puissant et Majestueux. Qu'il ôte le souci et le chagrin du cœur. Qu'il apporte au cœur la joie, l'allégresse et l'épanouissement. Qu'il attire la subsistance. Qu'il revêt celui qui invoque de prestance, de douceur et d'éclat. Qu'il lui lègue l'amour, qui est l'âme de l'islam, le pivot de la meule de la religion et l'axe du bonheur et du salut. Allah a donné une cause à toute chose, et Il a fait de la constance dans le dhikr la cause de l'amour. Que celui qui veut obtenir l'amour d'Allah, le Puissant et Majestueux, s'attache donc à L'invoquer, car c'est l'étude et la révision, de même qu'il est la porte de la science ; le dhikr est donc la porte de l'amour, sa plus grande voie et son chemin le plus droit. Qu'il lui lègue la vigilance jusqu'à le faire entrer par la porte de l'excellence, de sorte qu'il adore Allah comme s'il Le voyait. Il n'y a pas de chemin pour celui qui est insouciant du dhikr vers le degré de l'excellence, comme il n'y a pas de chemin pour celui qui reste assis pour atteindre la Maison. Qu'il lui lègue le retour repentant, qui est le retour vers Allah, le Puissant et Majestueux. Chaque fois qu'il multiplie son retour vers Lui par Son invocation, cela lui lègue le retour de son cœur vers Lui en toutes circonstances, de sorte qu'Allah, le Puissant et Majestueux, demeure son refuge dans la crainte, son recours, son abri, son asile, la direction de son cœur et son lieu de fuite lors des calamités et des épreuves. Qu'il lui lègue la crainte révérencielle envers son Seigneur, le Puissant et Majestueux, et sa vénération, en raison de la forte emprise du dhikr sur son cœur et de sa présence auprès d'Allah le Très-Haut, contrairement à l'insouciant, car le voile de la crainte révérencielle est mince dans son cœur. Qu'il lui lègue qu'Allah le Très-Haut l'invoque, comme le Très-Haut a dit : (« Souvenez-vous donc de Moi, Je Me souviendrai de vous »). Même s'il n'y avait dans le dhikr que cela seul, cela suffirait comme mérite et comme honneur. Et il a dit, rapportant de son Seigneur, Béni et Très-Haut : (« Celui qui M'invoque en lui-même, Je l'invoque en Moi-même ; et celui qui M'invoque dans une assemblée, Je l'invoque dans une assemblée meilleure que la sienne »). Rapporté par al-Bukhari et Muslim. Qu'il efface les fautes et les fait disparaître, car il compte parmi les plus grandes bonnes actions, et les bonnes actions font disparaître les mauvaises. Qu'il dissipe l'éloignement entre le serviteur et son Seigneur, Béni et Très-Haut, car entre l'insouciant et Allah, le Puissant et Majestueux, il y a un éloignement qui ne disparaît que par le dhikr. Que lorsque le serviteur se fait connaître d'Allah le Très-Haut par Son invocation dans l'aisance, Il le reconnaît dans la détresse. Un récit est venu, dont le sens est que lorsque le serviteur obéissant qui invoque Allah le Très-Haut est frappé par une détresse ou demande à Allah le Très-Haut un besoin, les anges disent : « Ô Seigneur, une voix connue d'un serviteur connu. » Et l'insouciant qui se détourne d'Allah, le Puissant et Majestueux, lorsqu'il L'invoque et Lui demande, les anges disent : « Ô Seigneur, une voix inconnue d'un serviteur inconnu. » – Et le hadith d'Ibn Abbas : « Fais connaissance d'Allah dans l'aisance, Il te reconnaîtra dans la détresse. » – Rapporté par l'imam Ahmad. Qu'il sauve du châtiment d'Allah le Très-Haut, comme l'a dit Mou'adh (qu'Allah l'agrée), et il est rapporté comme remontant au Prophète : (« Le fils d'Adam n'a accompli aucune œuvre qui sauve davantage du châtiment d'Allah, le Puissant et Majestueux, que l'invocation d'Allah le Très-Haut »). Rapporté par Ahmad, Malik, Ibn Majah et at-Tirmidhi. Qu'il est une cause de la descente de la sérénité, de l'enveloppement de la miséricorde et de l'entourage de celui qui invoque par les anges, comme l'a annoncé le Prophète ﷺ. – Le hadith : (« Aucun groupe ne s'assied pour invoquer Allah sans que les anges ne l'entourent, que la miséricorde ne le couvre, que la sérénité ne descende sur lui et qu'Allah ne le mentionne parmi ceux qui sont auprès de Lui »). Rapporté par Muslim. Qu'il est une cause pour que la langue soit occupée loin de la médisance, de la calomnie, du mensonge, de l'obscénité et du vain. Car le serviteur doit nécessairement parler ; s'il ne parle pas en invoquant Allah le Très-Haut et en mentionnant Ses ordres, il parle avec ces choses interdites ou certaines d'entre elles, et il n'y a absolument aucun moyen d'en être préservé sauf par l'invocation d'Allah le Très-Haut, et l'observation et l'expérience en témoignent. Celui qui habitue sa langue à invoquer Allah préserve sa langue du vain et des propos futiles, et celui dont la langue se dessèche de l'invocation d'Allah le Très-Haut s'humecte de tout vain, de tout propos futile et de toute obscénité, et il n'y a de puissance ni de force qu'en Allah. Qu'il met le serviteur à l'abri du regret au Jour de la Résurrection, car toute assemblée dans laquelle le serviteur n'invoque pas son Seigneur le Très-Haut sera pour lui un regret et une perte au Jour de la Résurrection. Qu'il est la plus facile des adorations tout en étant l'une des plus nobles et des meilleures, car le mouvement de la langue est le plus léger et le plus aisé des mouvements des membres. Si un organe de l'homme bougeait en un jour et une nuit autant que bouge sa langue, cela lui serait extrêmement pénible, voire impossible. Et dans le hadith : (« Deux paroles, légères sur la langue, lourdes dans la balance, aimées du Tout Miséricordieux : Gloire à Allah et louange à Lui, Gloire à Allah le Magnifique »). Qu'il est la plantation du Paradis. Chez at-Tirmidhi, dans le hadith d'Abou az-Zoubayr d'après Jabir, d'après le Prophète, il a dit : (« Celui qui dit : Gloire à Allah et louange à Lui, un palmier est planté pour lui au Paradis »). At-Tirmidhi a dit : hadith bon et authentique ; et al-Albani l'a authentifié dans Sahih al-Jami' – 6429. Que le don et le mérite qui lui sont attachés ne sont pas attachés aux autres œuvres. Dans les deux Sahih, d'après Abou Hourayra (qu'Allah l'agrée), le Messager d'Allah a dit : (« Celui qui dit : Il n'y a de divinité qu'Allah, seul, sans associé ; à Lui la royauté et à Lui la louange, et Il est capable de toute chose, cent fois par jour, cela équivaudra pour lui à l'affranchissement de dix esclaves, cent bonnes actions seront inscrites pour lui, cent mauvaises actions seront effacées, et cela sera pour lui une protection contre Satan pour ce jour-là jusqu'au soir ; et personne n'apportera mieux que ce qu'il a apporté, sauf un homme qui en aura fait davantage. Et celui qui dit : Gloire à Allah et louange à Lui, cent fois par jour, ses fautes sont effacées même si elles étaient comme l'écume de la mer »). Et dans Sahih Muslim, d'après Abou Hourayra, il dit : le Messager d'Allah a dit : (« Que je dise : Gloire à Allah, louange à Allah, il n'y a de divinité qu'Allah et Allah est le Plus Grand, m'est plus cher que tout ce sur quoi le soleil s'est levé »). Que la constance dans l'invocation du Seigneur, Béni et Très-Haut, assure la sécurité contre Son oubli, qui est la cause du malheur du serviteur dans sa vie et dans son retour, car l'oubli du Seigneur, Gloire à Lui, le Très-Haut, entraîne l'oubli de soi-même et de ses intérêts. Le Très-Haut a dit : Ne soyez pas comme ceux qui ont oublié Allah si bien qu’Il leur a fait oublier d’œuvrer pour leur salut. Voilà ceux qui se sont écartés du droit chemin. Et quand le serviteur s'oublie lui-même, il se détourne de ses intérêts, les oublie et s'en désintéresse, de sorte qu'ils périssent et se corrompent inévitablement. Celui qui oublie Allah le Très-Haut, Il lui fait oublier lui-même en ce monde et l'oublie dans le châtiment au Jour de la Résurrection. Le Très-Haut a dit : Quant à celui qui se détournera de Mon message, il connaîtra une existence malheureuse et sera frappé de cécité lorsque Nous le ressusciterons le Jour dernier. » Il dira : « Pourquoi, Seigneur, m’as-Tu ressuscité aveugle alors que sur terre je voyais clairement ? » Le Seigneur dira : « De même que tu as délaissé les signes que Nous avons envoyés, de même tu seras aujourd’hui abandonné à ton sort et délaissé. » c'est-à-dire que tu seras oublié dans le châtiment comme tu as oublié Mes signes, sans les invoquer et sans les mettre en pratique. Que le dhikr est une lumière pour celui qui invoque en ce monde, une lumière pour lui dans sa tombe, et une lumière pour lui dans son retour, courant devant lui sur le Pont. Les cœurs et les tombes ne sont pas éclairés par quelque chose de semblable à l'invocation d'Allah le Très-Haut. Allah le Très-Haut a dit : (« Celui qui était mort et que Nous avons ramené à la vie et à qui Nous avons donné une lumière pour marcher parmi les gens, est-il semblable à celui qui est dans les ténèbres d'où il ne sortira pas ? »). Le premier est le croyant, éclairé par la foi en Allah, Son amour, Sa connaissance et Son invocation ; et l'autre est l'insouciant à l'égard d'Allah le Très-Haut, qui se détourne de Son invocation et de Son amour. Toute l'affaire et toute la réussite sont dans la lumière, et tout le malheur est dans sa perte. Que le dhikr rassemble ce qui est dispersé, disperse ce qui est rassemblé, rapproche ce qui est lointain et éloigne ce qui est proche. Que dans le cœur il y a une dureté que seule l'invocation d'Allah le Très-Haut fait fondre ; il convient donc au serviteur de soigner la dureté de son cœur par l'invocation d'Allah le Très-Haut. Hammad ibn Zayd a rapporté, d'après al-Mou'alla ibn Ziyad, qu'un homme dit à al-Hasan : « Ô Abou Sa'id, je me plains à toi de la dureté de mon cœur. » Il dit : « Fais-la fondre par le dhikr. » Et cela parce que plus l'insouciance s'intensifie dans le cœur, plus sa dureté s'intensifie ; mais quand Allah le Très-Haut est invoqué, cette dureté fond comme fond le plomb dans le feu. Quand donc la dureté des cœurs a été fondue par une chose semblable à l'invocation d'Allah, le Puissant et Majestueux. Que le dhikr entraîne la bénédiction d'Allah, le Puissant et Majestueux, et de Ses anges sur celui qui invoque, et celui sur qui Allah le Très-Haut et Ses anges prient a réussi pleinement et triomphé pleinement. Gloire à Lui, le Très-Haut, a dit : Vous qui croyez ! Invoquez fréquemment le nom d’Allah. Célébrez Sa sainteté et Sa gloire matin et soir. C’est Lui qui répand Ses bénédictions sur vous[21], ainsi que Ses anges qui ne cessent de prier pour vous afin de vous tirer des ténèbres vers la lumière. Il est Très Miséricordieux envers les croyants Que les assemblées de dhikr sont les assemblées des anges. Ils n'ont pas d'assemblée parmi les assemblées de ce monde sauf une assemblée où Allah le Très-Haut est invoqué, comme les deux (al-Bukhari et Muslim) l'ont rapporté dans les deux Sahih, d'après le hadith d'al-A'mach, d'après Abou Salih, d'après Abou Hourayra ; le Messager d'Allah a dit : (« Allah a des anges, en plus des scribes des gens, qui parcourent les chemins à la recherche des gens du dhikr. Quand ils trouvent des gens qui invoquent Allah le Très-Haut, ils s'appellent les uns les autres : "Venez vers ce dont vous avez besoin." Il dit : Puis ils les entourent de leurs ailes jusqu'au ciel le plus proche. Alors leur Seigneur, le Très-Haut, les interroge, Lui qui les connaît le mieux : "Que disent Mes serviteurs ?" Il dit : Ils disent : "Ils Te glorifient, Te magnifient et Te louent." Il dit : Il dit : "M'ont-ils vu ?" Il dit : Ils disent : "Non, par Allah, ils ne T'ont pas vu." Il dit : Il dit : "Et comment serait-ce s'ils M'avaient vu ?" Il dit : Ils disent : "S'ils T'avaient vu, ils seraient plus intenses dans Ton adoration, plus intenses dans Ta louange et Ta glorification, et plus nombreux dans Ta glorification." Il dit : Il dit : "Que Me demandent-ils ?" Il dit : Ils disent : "Ils Te demandent le Paradis." Il dit : Il dit : "L'ont-ils vu ?" Il dit : Ils disent : "Non, par Allah, ô Seigneur, ils ne l'ont pas vu." Il dit : Il dit : "Et comment serait-ce s'ils l'avaient vu ?" Il dit : Ils disent : "S'ils l'avaient vu, ils y seraient plus avides, plus intenses à le chercher et plus grands dans leur désir pour lui." Il dit : "Contre quoi cherchent-ils refuge ?" Il dit : Ils disent : "Contre le Feu." Il dit : Il dit : "L'ont-ils vu ?" Il dit : Ils disent : "Non, par Allah, ô Seigneur, ils ne l'ont pas vu." Il dit : Il dit : "Et comment serait-ce s'ils l'avaient vu ?" Il dit : Ils disent : "S'ils l'avaient vu, ils le fuiraient plus intensément et le craindraient davantage." Il dit : Il dit : "Je vous prends à témoin que Je leur ai pardonné." Un ange parmi les anges dit : "Parmi eux se trouve un tel qui n'est pas des leurs, il n'est venu que pour un besoin." Il dit : "Ce sont les compagnons d'assise dont le compagnon n'est pas malheureux." ») Voilà de leur bénédiction sur eux-mêmes et sur leur compagnon ; ils ont part à Sa parole (« et Il m'a rendu béni où que je sois »). Ainsi le croyant est béni où qu'il s'arrête, et le pervers est de mauvais augure où qu'il s'arrête. Les assemblées de dhikr sont les assemblées des anges et les assemblées d'insouciance sont les assemblées des démons, et chaque chose est rattachée à son semblable et à son pareil, et chacun va vers ce qui lui convient. Qu'Allah, le Puissant et Majestueux, se glorifie de ceux qui L'invoquent devant Ses anges, comme Muslim l'a rapporté dans son Sahih d'après Abou Sa'id al-Khoudri, qui dit : Mou'awiya sortit vers un cercle dans la mosquée et dit : « Qu'est-ce qui vous a fait vous asseoir ? » Ils dirent : « Nous nous sommes assis pour invoquer Allah le Très-Haut. » Il dit : « Par Allah, rien ne vous a fait vous asseoir que cela ? » Ils dirent : « Par Allah, rien ne nous a fait nous asseoir que cela. » Il dit : « Je ne vous ai pas fait jurer par suspicion à votre égard, et personne ayant mon rang auprès du Messager d'Allah n'a rapporté moins de hadiths de lui que moi. Le Messager d'Allah sortit vers un cercle de ses compagnons et dit : (" Qu'est-ce qui vous a fait vous asseoir ? " Ils dirent : " Nous nous sommes assis pour invoquer Allah le Très-Haut et Le louer de nous avoir guidés vers l'islam et de nous avoir comblés de Ses bienfaits par toi. " Il dit : " Par Allah, rien ne vous a fait vous asseoir que cela ? " Ils dirent : " Par Allah, rien ne nous a fait nous asseoir que cela. " Il dit : " Je ne vous ai pas fait jurer par suspicion à votre égard, mais Gabriel est venu à moi et m'a informé qu'Allah, Béni et Très-Haut, se glorifie de vous devant les anges "). » Cette fierté de la part du Seigneur, Béni et Très-Haut, est une preuve de la noblesse du dhikr auprès de Lui, de Son amour pour lui, et qu'il a un avantage sur les autres œuvres. Que toutes les œuvres n'ont été prescrites que pour établir l'invocation d'Allah le Très-Haut, et que leur but est d'obtenir l'invocation d'Allah le Très-Haut. Gloire à Lui, le Très-Haut, a dit : (« Accomplis la prière pour M'invoquer »). Que l'invocation d'Allah, le Puissant et Majestueux, rend facile le difficile, aisé ce qui est ardu et allège les peines. Allah, le Puissant et Majestueux, n'est invoqué sur rien de difficile sans que cela devienne facile, ni sur rien d'ardu sans que cela devienne aisé, ni sur aucune peine sans qu'elle s'allège, ni sur aucune détresse sans qu'elle disparaisse, ni sur aucune affliction sans qu'elle se dissipe ; l'invocation d'Allah le Très-Haut est donc le soulagement après la détresse, la facilité après la difficulté et le soulagement après le chagrin et le souci. Ce qui l'éclaire : Que l'abondance de l'invocation d'Allah, le Puissant et Majestueux, est une sécurité contre l'hypocrisie, car les hypocrites invoquent peu Allah, le Puissant et Majestueux. Allah, le Puissant et Majestueux, a dit des hypocrites : (« et ils n'invoquent Allah que fort peu »), et Ka'b a dit : « Celui qui multiplie l'invocation d'Allah, le Puissant et Majestueux, est quitte de l'hypocrisie. » Et c'est pour cela, et Allah sait mieux, qu'Allah le Très-Haut a clos la sourate al-Mounafiqoun par Sa parole, le Très-Haut : Vous qui croyez ! Ne laissez pas vos biens et vos enfants vous détourner du souvenir d’Allah. Ceux qui se laissent ainsi distraire sont perdus. car il y a là une mise en garde contre la tentation des hypocrites qui ont été insouciants de l'invocation d'Allah, le Puissant et Majestueux, et sont ainsi tombés dans l'hypocrisie. [21] Voir note verset 157, sourate 2.
Traduction automatique
Claude translation (Sonnet), Haiku-checked, audited; Quran quotations verbatim from QuranEnc.com — French Translation - Rachid Maach — Rachid Maach v1.0.3
Español
Entre las mejores obras piadosas y fáciles que acercan al musulmán a su Señor, el Poderoso y Majestuoso, está el dhikr. Versículos y hadices sobre el mérito del dhikr y de la súplica, y la exhortación a ellos Sobre el mérito del dhikr y de la súplica y la exhortación a ellos han llegado muchos versículos y hadices auténticos del Mensajero de Allah ﷺ; mencionamos algunos de ellos, en la medida de lo posible. Dijo el Altísimo: "Y el recuerdo de Allah es lo más grande." Y dijo el Altísimo: "Y glorificadLo por la mañana y por la tarde." Y dijo el Altísimo: "Recordadme, pues, y Yo os recordaré; y agradecedme y no seáis ingratos conmigo." Y dijo el Altísimo: "¡Oh, creyentes! Recordad a Allah con mucho recuerdo." Y dijo el Altísimo: "Y los que recuerdan mucho a Allah y las que Lo recuerdan, Allah les ha preparado perdón y una inmensa recompensa." Y dijo el Altísimo: "Y recuerda mucho a tu Señor, y glorifícaLo al atardecer y al amanecer." Y dijo el Altísimo: "Los que recuerdan a Allah de pie, sentados y recostados." Y dijo el Altísimo: "Y cuando hayáis cumplido vuestros ritos, recordad a Allah como recordáis a vuestros padres, o con un recuerdo aún mayor." Y dijo el Altísimo: "¡Oh, creyentes! Que no os distraigan vuestras riquezas ni vuestros hijos del recuerdo de Allah." Y dijo el Altísimo: 205. Recuerda a tu Señor en tu interior con sometimiento y temor, e invócalo con voz baja por la mañana y por la tarde. No seas de los indiferentes. Y dijo el Mensajero de Allah ﷺ: "El ejemplo del que recuerda a su Señor y del que no Lo recuerda es como el del vivo y el muerto." Y dijo el Mensajero de Allah ﷺ: "¿Queréis que os informe de la mejor de vuestras obras, la más pura ante vuestro Soberano, la que más eleva vuestros grados, mejor para vosotros que gastar oro y plata, y mejor para vosotros que encontraros con vuestro enemigo, golpear sus cuellos y que ellos golpeen los vuestros?" Dijeron: "Sí." Dijo: "El recuerdo de Allah, el Altísimo." Y dijo el Mensajero de Allah ﷺ: "Dice Allah, el Altísimo: Yo estoy según la opinión que mi siervo tiene de Mí, y estoy con él cuando me recuerda. Si me recuerda en su interior, lo recuerdo en Mi interior; y si me recuerda en una asamblea, lo recuerdo en una asamblea mejor que la suya. Y si se acerca a Mí un palmo, me acerco a él un codo; y si se acerca a Mí un codo, me acerco a él una braza; y si viene a Mí caminando, voy a él corriendo. Y dijo el Mensajero de Allah ﷺ: "Quien se siente en un lugar sin recordar en él a Allah, recaerá sobre él una pérdida de parte de Allah; y quien se acueste en un lecho sin recordar en él a Allah, recaerá sobre él una pérdida." Y dijo el Mensajero de Allah ﷺ: "Ninguna gente se sienta en una reunión sin recordar en ella a Allah ni invocar bendiciones sobre su Profeta, sin que recaiga sobre ellos una pérdida; si Allah quiere, los castiga, y si quiere, los perdona." Y dijo el Mensajero de Allah ﷺ: "Ninguna gente se levanta de una reunión en la que no recordaron a Allah sin que se levante como de un cadáver de asno, y tendrán pesar." Los méritos del dhikr, según el imán Ibn al-Qayyim al-Yawziyya Ahuyenta a Satanás, lo reprime y lo quebranta. Complace al Misericordioso, el Poderoso y Majestuoso. Disipa la preocupación y la angustia del corazón. Trae al corazón alegría, dicha y desahogo. Atrae el sustento. Reviste a quien recuerda de respeto, dulzura y esplendor. Le hace heredar el amor, que es el alma del Islam, el eje de la rueda de la religión y el centro de la felicidad y de la salvación. Allah ha puesto una causa para cada cosa, y ha hecho que la causa del amor sea la constancia en el dhikr. Quien quiera alcanzar el amor de Allah, el Poderoso y Majestuoso, que se aplique a Su recuerdo, pues este es el estudio y el repaso, así como es la puerta del conocimiento; así el dhikr es la puerta del amor, su camino más grande y su senda más recta. Le hace heredar la vigilancia interior, hasta que lo introduce en la puerta de la excelencia, de modo que adora a Allah como si Lo viera; y no hay camino para el descuidado del dhikr hacia el grado de la excelencia, como no hay camino para el que permanece sentado hacia la llegada a la Casa. Le hace heredar el retorno arrepentido, que es volver a Allah, el Poderoso y Majestuoso: cuanto más vuelve a Él mediante Su recuerdo, ello le hace heredar el retorno de su corazón a Él en todas sus circunstancias, de modo que Allah, el Poderoso y Majestuoso, queda como su amparo, su refugio, su asilo, su protección, la orientación de su corazón y su escape en las calamidades y las pruebas. Le hace heredar el temor reverencial hacia su Señor, el Poderoso y Majestuoso, y la veneración de Él, por el fuerte dominio de ello sobre su corazón y su presencia con Allah, el Altísimo; a diferencia del descuidado, pues el velo del temor reverencial es fino en su corazón. Le hace heredar que Allah, el Altísimo, lo recuerde, como dijo el Altísimo: (Recordadme y Yo os recordaré). Y si no hubiera en el dhikr sino esto solo, bastaría como mérito y honor. Y dijo, en lo que transmite de su Señor, bendito y Altísimo: (Quien me recuerda en su interior, lo recuerdo en Mi interior; y quien me recuerda en una asamblea, lo recuerdo en una asamblea mejor que la suya). Lo relataron al-Bujari y Muslim. Borra los errores y los hace desaparecer, pues es una de las mayores buenas obras, y las buenas obras hacen desaparecer las malas. Disipa la desolación entre el siervo y su Señor, bendito y Altísimo, pues el descuidado tiene entre él y Allah, el Poderoso y Majestuoso, una desolación que solo desaparece con el dhikr. Cuando el siervo se da a conocer a Allah, el Altísimo, mediante Su recuerdo en la prosperidad, Él lo reconoce en la adversidad. Ha llegado un relato cuyo sentido es que cuando al siervo obediente que recuerda a Allah, el Altísimo, le sobreviene una dificultad o pide a Allah una necesidad, los ángeles dicen: «Señor, una voz conocida de un siervo conocido». Y al descuidado que se aparta de Allah, el Poderoso y Majestuoso, cuando Le invoca y Le pide, los ángeles dicen: «Señor, una voz desconocida de un siervo desconocido» – y el hadiz de Ibn Abbas: «Date a conocer a Allah en la prosperidad y Él te reconocerá en la adversidad» – lo relató el imán Ahmad. Salva del castigo de Allah, el Altísimo, como dijo Mu'adh (que Allah esté complacido con él), y se transmite atribuido al Profeta: (Ningún hijo de Adán hizo una obra que lo salve más del castigo de Allah, el Poderoso y Majestuoso, que el recuerdo de Allah, el Altísimo). Lo relataron Ahmad, Malik, Ibn Maya y at-Tirmidhi. Es causa del descenso de la serenidad, de que la misericordia envuelva y de que los ángeles rodeen a quien recuerda, como informó el Profeta ﷺ en el hadiz: (No se sienta gente recordando a Allah sin que los rodeen los ángeles, los cubra la misericordia, descienda sobre ellos la serenidad y Allah los mencione entre quienes están junto a Él). Lo relató Muslim. Es causa de que la lengua se ocupe de la maledicencia, la calumnia, la mentira, la obscenidad y la falsedad, pues el siervo necesariamente ha de hablar; y si no habla del recuerdo de Allah, el Altísimo, y de Sus mandatos, hablará de estas cosas prohibidas o de algunas de ellas, y no hay manera alguna de librarse de ellas sino con el recuerdo de Allah, el Altísimo; la observación y la experiencia dan testimonio de ello. Quien acostumbra su lengua al recuerdo de Allah, preserva su lengua de la falsedad y de la palabrería; y quien reseca su lengua del recuerdo de Allah, el Altísimo, la humedece con toda falsedad, palabrería y obscenidad. Y no hay fuerza ni poder sino en Allah. Da seguridad al siervo contra el pesar del Día de la Resurrección, pues toda reunión en la que el siervo no recuerda a su Señor, el Altísimo, será para él pesar y pérdida el Día de la Resurrección. Es la más fácil de las adoraciones y a la vez una de las más nobles y excelentes, pues el movimiento de la lengua es el más ligero y fácil de los movimientos de los miembros; y si un órgano del ser humano se moviera en el día y la noche tanto como su lengua, le resultaría sumamente penoso, e incluso le sería imposible. Y en el hadiz: (Dos palabras ligeras para la lengua, pesadas en la balanza, queridas por el Misericordioso: «Gloria a Allah y con Su alabanza; gloria a Allah, el Grandioso».) Es el plantío del Paraíso. En at-Tirmidhi, del hadiz de Abu az-Zubayr, de Yabir, del Profeta, que dijo: (Quien diga «Gloria a Allah y con Su alabanza», se le planta una palmera en el Paraíso). Dijo at-Tirmidhi: hadiz hasan sahih, y al-Albani lo declaró auténtico en Sahih al-Yami' - 6429. La dádiva y el favor que se han dispuesto por él no se han dispuesto por ninguna otra obra. En los dos Sahih, de Abu Hurayra (que Allah esté complacido con él), que el Mensajero de Allah dijo: (Quien diga: «No hay más dios que Allah, único, sin asociado; Suyo es el reino y Suya la alabanza, y Él tiene poder sobre todas las cosas» cien veces en un día, tendrá el equivalente a liberar diez esclavos, se le escribirán cien buenas obras, se le borrarán cien malas obras, y le servirá de protección contra Satanás ese día hasta el atardecer; y nadie traerá nada mejor que lo que él trajo, salvo quien haya hecho más que eso. Y quien diga «Gloria a Allah y con Su alabanza» cien veces en un día, se le borrarán sus pecados aunque sean como la espuma del mar). Y en Sahih Muslim, de Abu Hurayra, que dijo: dijo el Mensajero de Allah: (Que yo diga «Gloria a Allah, alabado sea Allah, no hay más dios que Allah y Allah es el más grande» me es más amado que aquello sobre lo que sale el sol). La constancia en el recuerdo del Señor, bendito y Altísimo, da seguridad frente a olvidarlo, lo cual es causa de la desdicha del siervo en su vida y en su retorno; pues olvidar al Señor, glorificado y Altísimo, conlleva olvidarse de uno mismo y de sus intereses. Dijo el Altísimo: 19. No sean como quienes se olvidaron de Dios, y Dios hizo que se olvidaran de sí mismos[1]. Esos son los perversos. Y cuando el siervo se olvida de sí mismo, se desentiende de sus intereses, los olvida y se distrae de ellos, y se arruina y se corrompe sin remedio. Quien olvida a Allah, el Altísimo, Él le hace olvidarse de sí mismo en esta vida y lo olvida en el castigo el Día de la Resurrección. Dijo el Altísimo: 124. Pero quien se aleje de Mi recuerdo [Mi religión] llevará una vida de tribulación, y el Día del Juicio lo resucitaré ciego. 125. Y entonces dirá: ‘¡Señor mío! ¿Por qué me has resucitado ciego, si antes veía?’” 126. Dirá [Dios]: “Así como cuando te llegaron Mis signos los ignoraste, hoy tú serás ignorado”. es decir, serás olvidado en el castigo así como olvidaste Mis signos: no los recordaste ni actuaste conforme a ellos. El dhikr es luz para quien recuerda en esta vida, luz para él en su tumba y luz para él en su retorno, que corre ante él sobre el Sirat; pues los corazones y las tumbas no se iluminan con nada como con el recuerdo de Allah, el Altísimo. Dijo Allah, el Altísimo: (¿Acaso quien estaba muerto y lo hemos devuelto a la vida y le hemos dado una luz con la que camina entre los hombres es como quien está en las tinieblas de las que no sale?) El primero es el creyente, iluminado por la fe en Allah, Su amor, Su conocimiento y Su recuerdo; y el otro es el descuidado de Allah, el Altísimo, que se aparta de Su recuerdo y de Su amor. Toda la importancia y todo el éxito están en la luz, y toda la desdicha en perderla. El dhikr une lo disperso, dispersa lo reunido, acerca lo lejano y aleja lo cercano. En el corazón hay una dureza que solo disuelve el recuerdo de Allah, el Altísimo; conviene, pues, que el siervo cure la dureza de su corazón con el recuerdo de Allah, el Altísimo. Se menciona que Hammad ibn Zayd, de al-Mu'alla ibn Ziyad, dijo que un hombre le dijo a al-Hasan: «Oh Abu Said, me quejo ante ti de la dureza de mi corazón». Dijo: «Disuélvela con el dhikr». Y esto es porque cuanto más se intensifica la negligencia del corazón, más se intensifica su dureza; y cuando se recuerda a Allah, el Altísimo, esa dureza se disuelve como se derrite el plomo en el fuego. Así, la dureza de los corazones se disuelve con algo como el recuerdo de Allah, el Poderoso y Majestuoso. El dhikr obtiene la bendición de Allah, el Poderoso y Majestuoso, y de Sus ángeles sobre quien recuerda; y a quien Allah, el Altísimo, y Sus ángeles bendicen, ha triunfado con todo triunfo y ganado con toda ganancia. Dijo Él, glorificado y Altísimo: 41. ¡Oh, creyentes! Tengan presente a Dios en todo momento, 42. y glorifíquenlo por la mañana y por la tarde. 43. Él es Quien los bendice, y Sus ángeles ruegan [el perdón] por ustedes para [que sigan la guía y] sacarlos de las tinieblas [de la idolatría y el pecado] hacia la luz [del monoteísmo y la obediencia]. Él es compasivo con los creyentes. Las reuniones de dhikr son reuniones de los ángeles; no tienen, de entre las reuniones de este mundo, otra reunión que aquella en que se recuerda a Allah, el Altísimo, como relataron los dos Sahih en el hadiz de al-A'mash, de Abu Salih, de Abu Hurayra, que dijo el Mensajero de Allah: (Allah tiene ángeles, además de los que registran a los hombres, que recorren los caminos buscando a la gente del recuerdo; y cuando encuentran gente que recuerda a Allah, el Altísimo, se llaman unos a otros: «Venid a lo que necesitáis». Dijo: Entonces los rodean con sus alas hasta el cielo más cercano. Su Señor, el Altísimo, les pregunta, aunque Él los conoce mejor: «¿Qué dicen Mis siervos?» Dijo: Dicen: «Te glorifican, Te engrandecen y Te alaban». Dijo: Entonces Él dice: «¿Me han visto?» Dijo: Dicen: «No, por Allah, no Te han visto». Dijo: Entonces Él dice: «¿Y si Me vieran?» Dijo: Dicen: «Si Te vieran, serían más intensos en su adoración a Ti, más intensos en alabarTe y glorificarTe, y más numerosos en glorificarTe». Dijo: Él dice: «¿Qué Me piden?» Dijo: «Te piden el Paraíso». Dijo: Él dice: «¿Lo han visto?» Dicen: «No, por Allah, Señor, no lo han visto». Dijo: Él dice: «¿Y si lo vieran?» Dicen: «Si lo vieran, serían más ávidos de él, más intensos en buscarlo y mayores en su deseo de él». Él dice: «¿De qué buscan refugio?» Dijo: Dicen: «Del Fuego». Dijo: Él dice: «¿Lo han visto?» Dicen: «No, por Allah, Señor, no lo han visto». Dijo: Él dice: «¿Y si lo vieran?» Dicen: «Si lo vieran, huirían más intensamente de él y le temerían más». Dijo: Él dice: «Os pongo por testigos de que los he perdonado». Entonces uno de los ángeles dice: «Entre ellos hay fulano que no es de ellos, sino que vino por una necesidad». Dijo: «Ellos son los compañeros de asamblea; no será desdichado quien se siente con ellos»). Esto es parte de su bendición para sí mismos y para quien se sienta con ellos; y tienen parte de Su palabra: «Y me ha hecho bendito dondequiera que esté». Así el creyente es bendecido dondequiera que se establezca, y el perverso es de mal agüero dondequiera que se establezca. Las reuniones de dhikr son reuniones de los ángeles, y las reuniones de negligencia son reuniones de los demonios; y cada cosa se une a su semejante y a sus similares, y cada persona va hacia lo que le corresponde. Allah, el Poderoso y Majestuoso, se enorgullece ante Sus ángeles de quienes Lo recuerdan, como relató Muslim en su Sahih, de Abu Said al-Judri, que dijo: Muawiya salió hacia un círculo en la mezquita y dijo: «¿Qué os hace sentar aquí?» Dijeron: «Nos hemos sentado para recordar a Allah, el Altísimo». Dijo: «¿Por Allah, no os hace sentar sino eso?» Dijeron: «Por Allah, no nos hace sentar sino eso». Dijo: «Pues yo no os he hecho jurar por sospecha de vosotros; nadie con mi posición ante el Mensajero de Allah ha transmitido menos hadices de él que yo. Y el Mensajero de Allah salió hacia un círculo de sus compañeros y dijo: (¿Qué os hace sentar aquí?) Dijeron: Nos hemos sentado para recordar a Allah, el Altísimo, y alabarLo por habernos guiado al Islam y habernos agraciado contigo. Dijo: (¿Por Allah, no os hace sentar sino eso?) Dijeron: Por Allah, no nos hace sentar sino eso. Dijo: (Pues yo no os he hecho jurar por sospecha de vosotros, sino que Yibril vino a mí y me informó de que Allah, bendito y Altísimo, se enorgullece de vosotros ante los ángeles)». Este orgullo del Señor, bendito y Altísimo, es prueba de la nobleza del dhikr ante Él, de Su amor por él y de que tiene una ventaja sobre las demás obras. Todas las obras fueron prescritas solo para establecer el recuerdo de Allah, el Altísimo, y lo que se busca con ellas es lograr el recuerdo de Allah, el Altísimo. Dijo Él, glorificado y Altísimo: (Establece la oración para recordarMe). El recuerdo de Allah, el Poderoso y Majestuoso, facilita lo difícil, allana lo arduo y alivia las fatigas; no se recuerda a Allah, el Poderoso y Majestuoso, ante algo difícil sin que se vuelva fácil, ni ante algo arduo sin que se allane, ni ante fatiga alguna sin que se aligere, ni ante aprieto alguno sin que se disipe, ni ante angustia alguna sin que se abra una salida. El recuerdo de Allah, el Altísimo, es el alivio tras el aprieto, la facilidad tras la dificultad y la salida tras la pena y la preocupación; lo aclara lo siguiente. La abundancia del recuerdo de Allah, el Poderoso y Majestuoso, es seguridad contra la hipocresía, pues los hipócritas recuerdan poco a Allah, el Poderoso y Majestuoso. Dijo Allah, el Poderoso y Majestuoso, sobre los hipócritas: "Y no recuerdan a Allah sino poco". Y dijo Ka'b: «Quien abunda en el recuerdo de Allah, el Poderoso y Majestuoso, queda libre de la hipocresía». Y por eso, y Allah sabe más, Allah, el Altísimo, concluyó la sura de los Hipócritas con Su palabra, el Altísimo: 9. ¡Creyentes! Que las posesiones materiales y los hijos no los distraigan del recuerdo de Dios. Pues quienes se alejen del recuerdo de Dios serán los perdedores. pues en ello hay una advertencia contra la tentación de los hipócritas que descuidaron el recuerdo de Allah, el Poderoso y Majestuoso, y cayeron en la hipocresía. [1] Al alejarse de Dios, Él hizo que se olvidaran de aquello que realmente es bueno para ellos en este mundo y el más allá.
Traducción automática
Claude translation (Sonnet), Haiku-checked, audited; Quran quotations verbatim from QuranEnc.com — Spanish Translation - Isa Garcia — Muhammad Isa Garcia v1.0.2
Bahasa Melayu
Antara amalan soleh yang paling utama lagi mudah yang mendekatkan seorang Muslim kepada Tuhannya, Yang Maha Perkasa lagi Maha Agung, ialah zikir. Ayat-ayat dan hadis-hadis tentang kelebihan zikir dan doa serta galakan kepadanya Telah warid tentang kelebihan zikir dan doa serta galakan kepadanya banyak ayat dan hadis sahih daripada Rasulullah sallallahu 'alaihi wasallam; kami sebutkan sebahagian yang mudah. Allah Ta'ala berfirman: "Dan sesungguhnya mengingati Allah adalah lebih besar." Dan Allah Ta'ala berfirman: "Dan bertasbihlah kepada-Nya pada waktu pagi dan petang." Dan Allah Ta'ala berfirman: "Maka ingatlah kamu kepada-Ku, nescaya Aku mengingati kamu; dan bersyukurlah kepada-Ku dan janganlah kamu kufur kepada-Ku." Dan Allah Ta'ala berfirman: "Wahai orang-orang yang beriman! Ingatlah Allah dengan zikir yang banyak." Dan Allah Ta'ala berfirman: "Dan lelaki-lelaki yang banyak mengingati Allah dan perempuan-perempuan yang mengingati-Nya, Allah telah menyediakan bagi mereka keampunan dan pahala yang besar." Dan Allah Ta'ala berfirman: "Dan sebutlah Tuhanmu sebanyak-banyaknya, dan bertasbihlah pada waktu petang dan pagi." Dan Allah Ta'ala berfirman: "Iaitu orang-orang yang mengingati Allah semasa berdiri, duduk dan berbaring." Dan Allah Ta'ala berfirman: "Maka apabila kamu telah selesai menunaikan ibadah haji kamu, hendaklah kamu mengingati Allah sebagaimana kamu mengingati nenek moyang kamu, atau dengan sebutan yang lebih banyak lagi." Dan Allah Ta'ala berfirman: "Wahai orang-orang yang beriman! Janganlah harta kamu dan anak-anak kamu melalaikan kamu daripada mengingati Allah." Dan Allah Ta'ala berfirman: Dan sebutlah serta ingatlah akan Tuhanmu dalam hatimu, dengan merendah diri serta dengan perasaan takut (melanggar perintahnya), dan dengan tidak pula menyaringkan suara, pada waktu pagi dan petang dan janganlah engkau menjadi dari orang-orang yang lalai. Dan Rasulullah sallallahu 'alaihi wasallam bersabda: "Perumpamaan orang yang mengingati Tuhannya dan orang yang tidak mengingati Tuhannya ialah seperti orang yang hidup dan orang yang mati." Dan Rasulullah sallallahu 'alaihi wasallam bersabda: "Mahukah aku khabarkan kepada kamu amalan kamu yang terbaik, yang paling suci di sisi Raja kamu, yang paling tinggi darjatnya bagi kamu, lebih baik bagi kamu daripada membelanjakan emas dan perak, dan lebih baik bagi kamu daripada bertemu musuh kamu lalu kamu memenggal leher mereka dan mereka memenggal leher kamu?" Mereka menjawab: "Mahu." Baginda bersabda: "Zikir kepada Allah Ta'ala." Dan Rasulullah sallallahu 'alaihi wasallam bersabda: "Allah Ta'ala berfirman: Aku bergantung kepada sangkaan hamba-Ku terhadap-Ku, dan Aku bersamanya apabila dia mengingati-Ku. Jika dia mengingati-Ku dalam dirinya, Aku mengingatinya dalam diri-Ku; dan jika dia mengingati-Ku dalam suatu kumpulan, Aku mengingatinya dalam kumpulan yang lebih baik daripada mereka. Jika dia mendekat kepada-Ku sejengkal, Aku mendekat kepadanya sehasta; jika dia mendekat kepada-Ku sehasta, Aku mendekat kepadanya sedepa; dan jika dia datang kepada-Ku dengan berjalan, Aku datang kepadanya dengan berlari. Dan Rasulullah sallallahu 'alaihi wasallam bersabda: "Sesiapa yang duduk di suatu tempat duduk tanpa mengingati Allah padanya, akan ada ke atasnya kerugian daripada Allah; dan sesiapa yang berbaring di suatu tempat pembaringan tanpa mengingati Allah padanya, akan ada ke atasnya kerugian." Dan Rasulullah sallallahu 'alaihi wasallam bersabda: "Tidaklah suatu kaum duduk di suatu majlis tanpa mengingati Allah padanya dan tanpa berselawat ke atas Nabi mereka, melainkan akan ada ke atas mereka kerugian; jika Allah kehendaki, Dia mengazab mereka, dan jika Dia kehendaki, Dia mengampuni mereka." Dan Rasulullah sallallahu 'alaihi wasallam bersabda: "Tidaklah suatu kaum bangun daripada suatu majlis yang mereka tidak mengingati Allah padanya, melainkan mereka bangun seperti daripada bangkai keldai, dan mereka akan mendapat penyesalan." Kelebihan zikir menurut Imam Ibn al-Qayyim al-Jawziyyah Zikir menghalau syaitan, menundukkannya dan menghancurkannya. Zikir meredai Allah Yang Maha Pemurah, Yang Maha Perkasa lagi Maha Agung. Zikir menghilangkan kebimbangan dan kedukacitaan daripada hati. Zikir membawa kegembiraan, kesenangan dan kelapangan kepada hati. Zikir mendatangkan rezeki. Zikir menyaluti orang yang berzikir dengan kewibawaan, kemanisan dan keseriannya. Zikir mewariskan kepadanya cinta, yang merupakan roh Islam, paksi roda agama dan paksi kebahagiaan serta keselamatan. Allah telah menjadikan bagi setiap sesuatu itu sebab, dan menjadikan sebab cinta ialah berterusan berzikir. Sesiapa yang ingin memperoleh cinta Allah, Yang Maha Perkasa lagi Maha Agung, hendaklah dia sentiasa menyebut-Nya, kerana zikir itu pelajaran dan pengulangkajian, sebagaimana ia pintu ilmu; maka zikir ialah pintu cinta, jalan rayanya yang terbesar dan jalannya yang paling lurus. Zikir mewariskan kepadanya muraqabah, sehingga memasukkannya ke pintu ihsan, lalu dia menyembah Allah seolah-olah dia melihat-Nya; dan tiada jalan bagi orang yang lalai daripada zikir untuk sampai ke kedudukan ihsan, sebagaimana tiada jalan bagi orang yang duduk untuk sampai ke Baitullah. Zikir mewariskan kepadanya inabah, iaitu kembali kepada Allah, Yang Maha Perkasa lagi Maha Agung; maka apabila dia banyak kembali kepada-Nya dengan menyebut-Nya, itu mewariskan kepadanya kembalinya hatinya kepada-Nya dalam semua keadaannya, lalu Allah, Yang Maha Perkasa lagi Maha Agung, kekal menjadi tempat dia berlindung, tempat dia bernaung, tempat dia berteduh, tempat dia memohon perlindungan, kiblat hatinya dan tempat dia melarikan diri ketika ditimpa bencana dan ujian. Zikir mewariskan kepadanya rasa gerun terhadap Tuhannya, Yang Maha Perkasa lagi Maha Agung, dan pengagungan terhadap-Nya kerana kuatnya penguasaan zikir atas hatinya dan kehadirannya bersama Allah Ta'ala; berbeza dengan orang yang lalai, kerana tabir rasa gerun dalam hatinya nipis. Zikir mewariskan kepadanya Allah Ta'ala menyebutnya, sebagaimana firman Allah Ta'ala: (Maka ingatlah kamu kepada-Ku, nescaya Aku mengingati kamu). Dan sekiranya tiada pada zikir melainkan yang satu ini sahaja, cukuplah ia sebagai kelebihan dan kemuliaan. Dan Baginda bersabda dalam apa yang diriwayatkan daripada Tuhannya, Yang Maha Suci lagi Maha Tinggi: (Sesiapa yang mengingati-Ku dalam dirinya, Aku mengingatinya dalam diri-Ku; dan sesiapa yang mengingati-Ku dalam suatu kumpulan, Aku mengingatinya dalam kumpulan yang lebih baik daripada mereka). Diriwayatkan oleh al-Bukhari dan Muslim. Zikir menghapuskan kesalahan dan menghilangkannya, kerana ia antara kebaikan yang paling besar, dan kebaikan-kebaikan itu menghapuskan kejahatan-kejahatan. Zikir menghilangkan kesunyian antara hamba dengan Tuhannya, Yang Maha Suci lagi Maha Tinggi, kerana orang yang lalai ada antaranya dengan Allah, Yang Maha Perkasa lagi Maha Agung, suatu kesunyian yang tidak hilang melainkan dengan zikir. Bahawa apabila hamba mengenali Allah Ta'ala dengan menyebut-Nya pada waktu senang, Allah mengenalinya pada waktu susah. Telah datang suatu athar yang maknanya bahawa hamba yang taat lagi berzikir kepada Allah Ta'ala, apabila ditimpa kesusahan atau memohon sesuatu hajat kepada Allah Ta'ala, para malaikat berkata: "Wahai Tuhan, suara yang dikenali daripada hamba yang dikenali." Dan orang yang lalai lagi berpaling daripada Allah, Yang Maha Perkasa lagi Maha Agung, apabila dia berdoa dan memohon kepada-Nya, para malaikat berkata: "Wahai Tuhan, suara yang tidak dikenali daripada hamba yang tidak dikenali" – dan hadis Ibn 'Abbas: "Kenalilah Allah pada waktu senang, nescaya Dia mengenalimu pada waktu susah" – diriwayatkan oleh Imam Ahmad. Zikir menyelamatkan daripada azab Allah Ta'ala, sebagaimana kata Mu'adh radhiallahu 'anhu, dan diriwayatkan secara marfu': (Tiada seorang anak Adam pun melakukan suatu amalan yang lebih menyelamatkan daripada azab Allah, Yang Maha Perkasa lagi Maha Agung, daripada zikir kepada Allah Ta'ala). Diriwayatkan oleh Ahmad, Malik, Ibn Majah dan at-Tirmidhi. Zikir menjadi sebab turunnya ketenangan, meliputinya rahmat dan dikelilingi para malaikat terhadap orang yang berzikir, sebagaimana yang dikhabarkan oleh Nabi sallallahu 'alaihi wasallam dalam hadis: (Tidaklah suatu kaum duduk berzikir kepada Allah melainkan para malaikat mengelilingi mereka, rahmat meliputi mereka, ketenangan turun ke atas mereka, dan Allah menyebut mereka di kalangan yang berada di sisi-Nya). Diriwayatkan oleh Muslim. Zikir menjadi sebab lidah sibuk daripada mengumpat, mengadu domba, berdusta, perkataan keji dan kebatilan, kerana hamba itu mesti bercakap; maka jika dia tidak bercakap dengan zikir kepada Allah Ta'ala dan menyebut perintah-perintah-Nya, dia akan bercakap dengan perkara-perkara yang haram ini atau sebahagiannya, dan tiada jalan sama sekali untuk selamat daripadanya melainkan dengan zikir kepada Allah Ta'ala; pemerhatian dan pengalaman menjadi saksi kepada hal itu. Sesiapa yang membiasakan lidahnya dengan zikir kepada Allah, dia memelihara lidahnya daripada kebatilan dan perkataan sia-sia; dan sesiapa yang keringkan lidahnya daripada zikir kepada Allah Ta'ala, lidahnya basah dengan segala kebatilan, perkataan sia-sia dan kekejian. Dan tiada daya dan tiada kekuatan melainkan dengan Allah. Zikir menyelamatkan hamba daripada penyesalan pada hari kiamat, kerana setiap majlis yang hamba tidak mengingati Tuhannya Ta'ala padanya akan menjadi penyesalan dan kerugian baginya pada hari kiamat. Zikir ialah ibadah yang paling mudah, namun ia antara yang paling mulia dan paling utama, kerana gerakan lidah ialah gerakan anggota yang paling ringan dan paling mudah; dan sekiranya satu anggota manusia bergerak dalam sehari semalam sebanyak gerakan lidahnya, nescaya sangat memayahkannya, malah dia tidak mampu berbuat demikian. Dan dalam hadis: (Dua kalimah yang ringan di lidah, berat di dalam timbangan, dicintai oleh Yang Maha Pemurah: Maha Suci Allah dan dengan memuji-Nya, Maha Suci Allah Yang Maha Agung). Zikir ialah tanaman syurga. Dalam at-Tirmidhi, daripada hadis Abu az-Zubayr, daripada Jabir, daripada Nabi, baginda bersabda: (Sesiapa yang berkata "Maha Suci Allah dan dengan memuji-Nya", ditanamkan baginya sebatang pokok kurma di syurga). At-Tirmidhi berkata: hadis hasan sahih, dan al-Albani mensahihkannya dalam Sahih al-Jami' - 6429. Pemberian dan kelebihan yang ditetapkan ke atas zikir tidak ditetapkan ke atas amalan lain. Dalam kedua-dua kitab Sahih, daripada Abu Hurairah radhiallahu 'anhu bahawa Rasulullah bersabda: (Sesiapa yang berkata: "Tiada tuhan melainkan Allah, Yang Esa, tiada sekutu bagi-Nya; bagi-Nya kerajaan dan bagi-Nya segala puji, dan Dia Maha Berkuasa atas segala sesuatu" seratus kali dalam sehari, baginya pahala seperti memerdekakan sepuluh hamba, ditulis baginya seratus kebaikan, dihapuskan daripadanya seratus kejahatan, dan ia menjadi perlindungan baginya daripada syaitan pada hari itu hingga petang; dan tiada seorang pun datang dengan yang lebih baik daripada apa yang dia bawa, kecuali seorang lelaki yang beramal lebih banyak daripadanya. Dan sesiapa yang berkata "Maha Suci Allah dan dengan memuji-Nya" seratus kali dalam sehari, digugurkan kesalahan-kesalahannya walaupun sebanyak buih lautan). Dan dalam Sahih Muslim, daripada Abu Hurairah, dia berkata: Rasulullah bersabda: (Sesungguhnya aku mengucapkan "Maha Suci Allah, segala puji bagi Allah, tiada tuhan melainkan Allah dan Allah Maha Besar" lebih aku cintai daripada apa yang disinari matahari). Berterusan menyebut Tuhan, Yang Maha Suci lagi Maha Tinggi, memberi keamanan daripada melupakan-Nya, yang menjadi sebab celakanya hamba dalam kehidupan dan tempat kembalinya; kerana melupakan Tuhan, Yang Maha Suci lagi Maha Tinggi, menyebabkan seseorang melupakan dirinya dan kepentingan dirinya. Allah Ta'ala berfirman: Dan janganlah kamu menjadi seperti orang-orang yang telah melupakan (perintah-perintah) Allah, lalu Allah menjadikan mereka melupakan (amal-amal yang baik untuk menyelamatkan) diri mereka. Mereka itulah orang-orang yang fasik - derhaka. Dan apabila hamba melupakan dirinya, dia berpaling daripada kepentingan dirinya, melupakannya dan sibuk daripadanya, lalu dirinya binasa dan rosak tanpa dapat dielakkan. Sesiapa yang melupakan Allah Ta'ala, Allah menjadikannya melupakan dirinya di dunia dan melupakannya dalam azab pada hari kiamat. Allah Ta'ala berfirman: “Dan sesiapa yang berpaling ingkar dari ingatan dan petunjukKu, maka sesungguhnya adalah baginya kehidupan yang sempit, dan Kami akan himpunkan dia pada hari kiamat dalam keadaan buta”. Ia berkata: “Wahai Tuhanku, mengapa Engkau himpunkan daku dalam keadaan buta, padahal aku dahulu melihat?” Allah berfirman: “Demikianlah keadaannya! Telah datang ayat-ayat keterangan Kami kepadamu, lalu engkau melupakan serta meninggalkannya, dan demikianlah engkau pada hari ini dilupakan serta ditinggalkan”. iaitu engkau dilupakan dalam azab sebagaimana engkau melupakan ayat-ayat-Ku, lalu engkau tidak mengingatinya dan tidak beramal dengannya. Zikir ialah cahaya bagi orang yang berzikir di dunia, cahaya baginya di dalam kuburnya dan cahaya baginya di tempat kembalinya, yang berjalan di hadapannya di atas Sirat; maka hati dan kubur tidak bercahaya dengan sesuatu seperti zikir kepada Allah Ta'ala. Allah Ta'ala berfirman: (Adakah orang yang dahulunya mati lalu Kami hidupkannya dan Kami jadikan baginya cahaya yang dengannya dia berjalan di tengah-tengah manusia, sama seperti orang yang keadaannya dalam kegelapan yang dia tidak keluar daripadanya?) Yang pertama ialah orang mukmin yang bercahaya dengan iman kepada Allah, cinta kepada-Nya, mengenali-Nya dan menyebut-Nya; dan yang lain ialah orang yang lalai daripada Allah Ta'ala, yang berpaling daripada menyebut-Nya dan mencintai-Nya. Segala-galanya terletak pada cahaya dan segala kejayaan terletak pada cahaya, dan segala kecelakaan terletak pada kehilangannya. Zikir menghimpunkan yang berpecah, memecahkan yang berhimpun, mendekatkan yang jauh dan menjauhkan yang dekat. Dalam hati ada kekerasan yang tidak dapat mencairkannya melainkan zikir kepada Allah Ta'ala; maka hendaklah hamba mengubati kekerasan hatinya dengan zikir kepada Allah Ta'ala. Hammad bin Zayd menyebut daripada al-Mu'alla bin Ziyad bahawa seorang lelaki berkata kepada al-Hasan: "Wahai Abu Sa'id, aku mengadu kepadamu tentang kekerasan hati." Dia berkata: "Cairkanlah ia dengan zikir." Hal ini kerana hati, setiap kali bertambah kuat kelalaiannya, bertambah kuat kekerasannya; maka apabila Allah Ta'ala disebut, kekerasan itu mencair sebagaimana timah mencair dalam api. Maka kekerasan hati itu dicairkan dengan sesuatu seperti zikir kepada Allah, Yang Maha Perkasa lagi Maha Agung. Zikir mewajibkan selawat Allah, Yang Maha Perkasa lagi Maha Agung, dan para malaikat-Nya ke atas orang yang berzikir; dan sesiapa yang Allah Ta'ala dan para malaikat-Nya berselawat ke atasnya, maka dia telah beruntung dengan sepenuh keberuntungan dan menang dengan sepenuh kemenangan. Dia, Yang Maha Suci lagi Maha Tinggi, berfirman: Wahai orang-orang yang beriman, (untuk bersyukur kepada Allah) ingatlah serta sebutlah nama Allah dengan ingatan serta sebutan yang sebanyak-banyaknya; Dan bertasbihlah kamu kepadaNya pada waktu pagi dan petang. Dia lah yang memberi rahmat kepada kamu - dan malaikatNya pula (berdoa bagi kamu) - untuk mengeluarkan kamu dari gelap-gelita (kufur dan maksiat) kepada cahaya yang terang-benderang (iman dari taat); dan adalah Ia sentiasa Melimpah-limpah rahmatNya kepada orang-orang yang beriman (di dunia dan di akhirat). Majlis-majlis zikir ialah majlis-majlis para malaikat; tiada bagi mereka daripada majlis-majlis dunia melainkan majlis yang Allah Ta'ala disebut padanya, sebagaimana yang diriwayatkan oleh kedua-dua kitab Sahih daripada hadis al-A'masy, daripada Abu Salih, daripada Abu Hurairah, dia berkata: Rasulullah bersabda: (Sesungguhnya Allah mempunyai malaikat-malaikat selain yang menulis amalan manusia, yang berkeliling di jalan-jalan mencari ahli zikir; maka apabila mereka menemui suatu kaum yang berzikir kepada Allah Ta'ala, mereka saling memanggil: "Marilah kepada hajat kamu." Baginda bersabda: Lalu mereka mengelilingi mereka dengan sayap-sayap mereka hingga ke langit dunia. Maka Tuhan mereka Ta'ala bertanya kepada mereka, sedangkan Dia lebih mengetahui tentang mereka: "Apa yang dikatakan oleh hamba-hamba-Ku?" Baginda bersabda: Mereka berkata: "Mereka bertasbih kepada-Mu, bertakbir kepada-Mu, dan bertahmid kepada-Mu." Baginda bersabda: Lalu Dia berfirman: "Adakah mereka melihat-Ku?" Baginda bersabda: Mereka berkata: "Tidak, demi Allah, mereka tidak melihat-Mu." Baginda bersabda: Dia berfirman: "Bagaimana sekiranya mereka melihat-Ku?" Baginda bersabda: Mereka berkata: "Sekiranya mereka melihat-Mu, mereka akan lebih sangat beribadah kepada-Mu, lebih sangat bertahmid dan memuliakan-Mu, dan lebih banyak bertasbih kepada-Mu." Baginda bersabda: Dia berfirman: "Apa yang mereka pohon daripada-Ku?" Baginda bersabda: Mereka berkata: "Mereka memohon syurga daripada-Mu." Baginda bersabda: Dia berfirman: "Adakah mereka melihatnya?" Mereka berkata: "Tidak, demi Allah, wahai Tuhan, mereka tidak melihatnya." Baginda bersabda: Dia berfirman: "Bagaimana sekiranya mereka melihatnya?" Mereka berkata: "Sekiranya mereka melihatnya, mereka akan lebih sangat berharap kepadanya, lebih sangat mencarinya dan lebih besar keinginan mereka kepadanya." Dia berfirman: "Daripada apa mereka berlindung?" Baginda bersabda: Mereka berkata: "Daripada neraka." Baginda bersabda: Dia berfirman: "Adakah mereka melihatnya?" Mereka berkata: "Tidak, demi Allah, wahai Tuhan, mereka tidak melihatnya." Baginda bersabda: Dia berfirman: "Bagaimana sekiranya mereka melihatnya?" Mereka berkata: "Sekiranya mereka melihatnya, mereka akan lebih sangat lari daripadanya dan lebih sangat takut kepadanya." Baginda bersabda: Dia berfirman: "Aku persaksikan kamu bahawa Aku telah mengampuni mereka." Lalu seorang malaikat daripada para malaikat berkata: "Di kalangan mereka ada si fulan yang bukan daripada mereka, dia datang hanya kerana suatu hajat." Baginda bersabda: "Mereka itulah teman-teman duduk yang teman duduk mereka tidak celaka"). Ini antara keberkatan mereka ke atas diri mereka dan ke atas teman duduk mereka; dan mereka mendapat bahagian daripada firman-Nya: "Dan Dia menjadikan aku seorang yang diberkati di mana sahaja aku berada." Demikianlah orang mukmin diberkati di mana sahaja dia berada, dan orang yang derhaka ialah pembawa sial di mana sahaja dia berada. Maka majlis-majlis zikir ialah majlis-majlis para malaikat dan majlis-majlis kelalaian ialah majlis-majlis syaitan; dan setiap sesuatu dikaitkan dengan yang sepertinya dan yang serupa dengannya, dan setiap orang menuju kepada apa yang sesuai dengannya. Allah, Yang Maha Perkasa lagi Maha Agung, berbangga dengan orang-orang yang berzikir di hadapan para malaikat-Nya, sebagaimana yang diriwayatkan oleh Muslim dalam Sahihnya daripada Abu Sa'id al-Khudri, dia berkata: Mu'awiyah keluar menemui sebuah halaqah di masjid lalu bertanya: "Apa yang mendudukkan kamu?" Mereka menjawab: "Kami duduk untuk berzikir kepada Allah Ta'ala." Dia berkata: "Demi Allah, tidak ada yang mendudukkan kamu melainkan itu?" Mereka menjawab: "Demi Allah, tidak ada yang mendudukkan kami melainkan itu." Dia berkata: "Ketahuilah, aku tidak menyuruh kamu bersumpah kerana menuduh kamu, dan tiada seorang pun yang sama kedudukannya denganku di sisi Rasulullah yang lebih sedikit meriwayatkan hadis daripada baginda berbanding aku. Sesungguhnya Rasulullah keluar menemui sebuah halaqah para sahabatnya lalu bersabda: (Apa yang mendudukkan kamu?) Mereka menjawab: Kami duduk untuk berzikir kepada Allah Ta'ala dan memuji-Nya atas apa yang telah Dia tunjukkan kepada kami, iaitu Islam, dan atas kurniaan-Nya kepada kami dengan kehadiranmu. Baginda bersabda: (Demi Allah, tidak ada yang mendudukkan kamu melainkan itu?) Mereka menjawab: Demi Allah, tidak ada yang mendudukkan kami melainkan itu. Baginda bersabda: (Ketahuilah, aku tidak menyuruh kamu bersumpah kerana menuduh kamu, tetapi Jibril datang kepadaku lalu mengkhabarkan kepadaku bahawa Allah, Yang Maha Suci lagi Maha Tinggi, berbangga dengan kamu di hadapan para malaikat)." Kebanggaan daripada Tuhan, Yang Maha Suci lagi Maha Tinggi, ini adalah bukti kemuliaan zikir di sisi-Nya, cinta-Nya kepadanya, dan bahawa ia mempunyai kelebihan berbanding amalan-amalan lain. Semua amalan hanya disyariatkan untuk menegakkan zikir kepada Allah Ta'ala, dan yang dimaksudkan dengannya ialah mencapai zikir kepada Allah Ta'ala. Dia, Yang Maha Suci lagi Maha Tinggi, berfirman: (Dirikanlah solat untuk mengingati-Ku). Zikir kepada Allah, Yang Maha Perkasa lagi Maha Agung, memudahkan yang sukar, melapangkan yang payah dan meringankan kesusahan; tidaklah Allah, Yang Maha Perkasa lagi Maha Agung, disebut ketika menghadapi sesuatu yang sukar melainkan ia menjadi mudah, dan tidak ketika menghadapi yang payah melainkan ia menjadi lapang, dan tiada kesusahan melainkan ia meringan, dan tiada kesempitan melainkan ia hilang, dan tiada kesedihan melainkan ia terlerai. Maka zikir kepada Allah Ta'ala ialah kelapangan selepas kesempitan, kemudahan selepas kesulitan, dan jalan keluar selepas kedukaan dan kebimbangan; hal ini dijelaskan oleh yang berikut. Banyaknya zikir kepada Allah, Yang Maha Perkasa lagi Maha Agung, memberi keamanan daripada nifak, kerana orang-orang munafik sedikit berzikir kepada Allah, Yang Maha Perkasa lagi Maha Agung. Allah, Yang Maha Perkasa lagi Maha Agung, berfirman tentang orang-orang munafik: "Dan mereka tidak mengingati Allah melainkan sedikit sahaja." Dan Ka'b berkata: "Sesiapa yang banyak berzikir kepada Allah, Yang Maha Perkasa lagi Maha Agung, bebas daripada nifak." Dan oleh sebab itu, dan Allah lebih mengetahui, Allah Ta'ala menutup surah al-Munafiqun dengan firman-Nya Ta'ala: Wahai orang-orang yang beriman! Janganlah kamu dilalaikan oleh (urusan) harta benda kamu dan anak-pinak kamu daripada mengingati Allah (dengan menjalankan perintahNya). Dan (ingatlah), sesiapa yang melakukan demikian, maka mereka itulah orang-orang yang rugi. kerana dalam hal itu terdapat amaran daripada fitnah orang-orang munafik yang lalai daripada zikir kepada Allah, Yang Maha Perkasa lagi Maha Agung, lalu terjerumus ke dalam nifak.
Terjemahan mesin
Claude translation (Sonnet), Haiku-checked, audited; Quran quotations verbatim from QuranEnc.com — malay_basumayyah — Abdullah Basumayyah (as published on QuranEnc.com, retrieved 2026-10-18)
Русский
Одно из лучших и самых лёгких праведных деяний, приближающих мусульманина к его Господу, могущественному и великому, — это зикр. Аяты и хадисы о достоинстве зикра и мольбы и о побуждении к ним О достоинстве зикра и мольбы и о побуждении к ним передано множество аятов и достоверных хадисов от Посланника Аллаха (мир ему и благословение Аллаха); мы приведём некоторые из них, сколько будет возможно. Всевышний сказал: «А поминание Аллаха — важнее всего». И Всевышний сказал: «И прославляйте Его утром и вечером». И Всевышний сказал: «Поминайте Меня, и Я буду помнить о вас; благодарите Меня и не будьте неблагодарны Мне». И Всевышний сказал: «О те, которые уверовали! Поминайте Аллаха много». И Всевышний сказал: «И мужчин, часто поминающих Аллаха, и женщин, поминающих Его, — Аллах приготовил для них прощение и великую награду». И Всевышний сказал: «И поминай своего Господа много, и прославляй Его вечером и утром». И Всевышний сказал: «Тех, которые поминают Аллаха стоя, сидя и лёжа на боку». И Всевышний сказал: «Когда вы совершите свои обряды, поминайте Аллаха так, как вы поминаете своих отцов, или ещё усерднее». И Всевышний сказал: «О те, которые уверовали! Пусть ваши богатства и ваши дети не отвлекают вас от поминания Аллаха». И Всевышний сказал: И поминай своего Господа в душе своей со смирением и страхом, и негромким словом, по утрам и вечерам, и не будь из числа беспечных. И Посланник Аллаха (мир ему и благословение Аллаха) сказал: «Подобие того, кто поминает своего Господа, и того, кто не поминает своего Господа, — как подобие живого и мёртвого». И Посланник Аллаха (мир ему и благословение Аллаха) сказал: «Не поведать ли вам о лучшем из ваших деяний, самом чистом у вашего Владыки, самом возвышающем ваши степени, лучшем для вас, чем расходование золота и серебра, и лучшем для вас, чем встретить вашего врага, так что вы будете рубить им шеи, а они будут рубить шеи вам?» Они сказали: «Конечно». Он сказал: «Поминание Аллаха Всевышнего». И Посланник Аллаха (мир ему и благословение Аллаха) сказал: «Всевышний Аллах говорит: Я такой, каким меня считает Мой раб, и Я с ним, когда он поминает Меня. Если он помянет Меня про себя, Я помяну его про Себя; а если он помянет Меня в обществе, Я помяну его в обществе лучшем, чем то. Если он приблизится ко Мне на пядь, Я приближусь к нему на локоть; если он приблизится ко Мне на локоть, Я приближусь к нему на сажень; а если он придёт ко Мне шагом, Я приду к нему бегом. И Посланник Аллаха (мир ему и благословение Аллаха) сказал: «Кто сядет в каком-нибудь месте и не помянет в нём Аллаха, тот понесёт от Аллаха ущерб; а кто ляжет на ложе и не помянет на нём Аллаха, тот понесёт ущерб». И Посланник Аллаха (мир ему и благословение Аллаха) сказал: «Не сидит народ в собрании, не помянув в нём Аллаха и не призвав благословение на своего Пророка, без того, чтобы это не стало для них ущербом; и если пожелает, Он накажет их, а если пожелает, простит их». И Посланник Аллаха (мир ему и благословение Аллаха) сказал: «Не встаёт народ с собрания, в котором они не помянули Аллаха, без того, чтобы они не встали словно от падали осла, и будет им сожаление». Достоинства зикра по имаму Ибн аль-Каййиму аль-Джаузии Он прогоняет шайтана, подавляет его и сокрушает. Он радует Милостивого, могущественного и великого. Он удаляет заботу и печаль из сердца. Он приносит сердцу радость, веселье и простор. Он приносит удел. Он облачает поминающего в величие, сладость и свежесть. Он дарует ему любовь, которая есть душа ислама, ось жёрнова религии и средоточие счастья и спасения. Аллах сделал для всякой вещи причину, и причиной любви Он сделал постоянство в зикре. Кто хочет достичь любви Аллаха, могущественного и великого, пусть усердствует в Его поминании, ибо это — изучение и повторение, как оно и врата знания; зикр — врата любви, её величайшая дорога и её самый прямой путь. Он дарует ему муракабу, пока не введёт его во врата ихсана, и он поклоняется Аллаху так, словно видит Его; и нет пути к ступени ихсана для беспечного к зикру, как нет пути для сидящего, чтобы достичь Дома. Он дарует ему инабу, то есть возвращение к Аллаху, могущественному и великому; и чем чаще он возвращается к Нему посредством Его поминания, тем более это дарует ему возвращение его сердца к Нему во всех его состояниях, и Аллах, могущественный и великий, остаётся для него прибежищем, пристанищем, убежищем, защитой, киблой его сердца и местом спасения при бедствиях и испытаниях. Он дарует ему благоговейный трепет перед его Господом, могущественным и великим, и преклонение перед Ним из-за силы его власти над его сердцем и его присутствия с Аллахом Всевышним; в отличие от беспечного, ибо завеса благоговения в его сердце тонка. Он дарует ему то, что Аллах Всевышний помнит о нём, как сказал Всевышний: (Поминайте Меня, и Я буду помнить о вас). И если бы в зикре не было ничего, кроме этого, одного этого хватило бы для достоинства и почёта. И Он сказал в том, что передаётся от его Господа, благословенного и Всевышнего: (Кто помянет Меня про себя, того Я помяну про Себя; а кто помянет Меня в обществе, того Я помяну в обществе лучшем, чем то). Передали аль-Бухари и Муслим. Он стирает ошибки и устраняет их, ибо он — одно из величайших добрых деяний, а добрые деяния устраняют злые. Он устраняет отчуждение между рабом и его Господом, благословенным и Всевышним, ибо между беспечным и Аллахом, могущественным и великим, есть отчуждение, которое исчезает только зикром. Когда раб познаёт Аллаха Всевышнего своим поминанием в довольстве, Он знает его в трудности. Дошёл рассказ, смысл которого в том, что когда послушного раба, поминающего Аллаха Всевышнего, постигает трудность или он просит у Аллаха Всевышнего о нужде, ангелы говорят: «Господи, знакомый голос знакомого раба». А беспечный, отвернувшийся от Аллаха, могущественного и великого, когда он взывает к Нему и просит Его, ангелы говорят: «Господи, незнакомый голос незнакомого раба» — и хадис Ибн Аббаса: «Познавай Аллаха в довольстве, и Он узнает тебя в трудности» — передал имам Ахмад. Он спасает от наказания Аллаха Всевышнего, как сказал Муаз (да будет доволен им Аллах), и передаётся с возведением к Пророку: (Сын Адама не совершил деяния, которое спасало бы от наказания Аллаха, могущественного и великого, больше, чем поминание Аллаха Всевышнего). Передали Ахмад, Малик, Ибн Маджа и ат-Тирмизи. Он — причина нисхождения покоя, окутывания милостью и окружения поминающего ангелами, как сообщил Пророк (мир ему и благословение Аллаха) в хадисе: (Не сидит народ, поминая Аллаха, без того, чтобы ангелы не окружили их, милость не окутала их, на них не снизошёл покой и Аллах не упомянул их среди тех, кто у Него). Передал Муслим. Он — причина занятости языка, чтобы тот не предавался злословию, сплетням, лжи, непристойности и ложному, ибо рабу непременно нужно говорить; и если он не говорит о поминании Аллаха Всевышнего и Его повелениях, то будет говорить об этих запретных вещах или некоторых из них, и нет никакого пути избежать их, кроме поминания Аллаха Всевышнего; наблюдение и опыт свидетельствуют об этом. Кто приучил свой язык к поминанию Аллаха, тот оберегает свой язык от ложного и пустого; а кто иссушил свой язык от поминания Аллаха Всевышнего, тот увлажняет его всяким ложным, пустым и непристойным. И нет мощи и силы ни у кого, кроме Аллаха. Он обеспечивает рабу безопасность от сожаления в День воскресения, ибо всякое собрание, в котором раб не поминает своего Господа Всевышнего, станет для него сожалением и ущербом в День воскресения. Он — самое лёгкое из поклонений, и вместе с тем одно из самых возвышенных и лучших, ибо движение языка — самое лёгкое и простое из движений членов; и если бы какой-нибудь член человека двигался в течение дня и ночи столько, сколько движется его язык, это было бы для него крайне тяжело, и даже он не смог бы этого. И в хадисе: (Два слова, лёгкие для языка, тяжёлые на весах, любимые Милостивым: «Преславен Аллах и хвала Ему, преславен Аллах Великий»). Он — посадка в Раю. У ат-Тирмизи, из хадиса Абу аз-Зубайра, от Джабира, от Пророка, что он сказал: (Кто скажет «Преславен Аллах и хвала Ему», тому будет посажена пальма в Раю). Ат-Тирмизи сказал: хороший достоверный хадис, и аль-Албани признал его достоверным в «Сахих аль-джами» — 6429. Дар и милость, определённые за него, не определены ни за какое другое деяние. В двух «Сахихах» от Абу Хурайры (да будет доволен им Аллах), что Посланник Аллаха сказал: (Кто скажет сто раз в день: «Нет божества, кроме Аллаха, Единого, нет у Него сотоварища; Ему принадлежит власть, и Ему хвала, и Он над всем властен», тому будет равно освобождению десяти рабов, ему будет записано сто добрых деяний, с него будет стёрто сто злых деяний, и это будет для него защитой от шайтана в тот день до вечера; и никто не принесёт лучшего, чем принёс он, кроме человека, совершившего больше этого. А кто скажет сто раз в день «Преславен Аллах и хвала Ему», у того будут сброшены грехи, даже если они подобны морской пене). А в «Сахихе» Муслима от Абу Хурайры: он сказал, что Посланник Аллаха сказал: (Сказать «Преславен Аллах, хвала Аллаху, нет божества, кроме Аллаха, и Аллах велик» мне любимее, чем всё, над чем восходит солнце). Постоянство в поминании Господа, благословенного и Всевышнего, обеспечивает безопасность от забвения Его, которое является причиной несчастья раба в его жизни и в его возвращении; ибо забвение Господа, преславного и Всевышнего, влечёт за собой забвение самого себя и своих благ. Всевышний сказал: И не будьте подобны тем, которые забыли об Аллахе, и Он заставил их забыть самих себя. Такие и есть нечестивцы. А когда раб забывает самого себя, он отворачивается от своих благ, забывает их и отвлекается от них, и они непременно гибнут и портятся. Кто забыл Аллаха Всевышнего, того Он заставил забыть самого себя в мирской жизни и забыл в наказании в День воскресения. Всевышний сказал: А кто отвернётся от Моего Напоминания, тому, воистину, [уготована] жизнь тягостная, и Мы приведём его к месту сбора в День воскресения слепым». Он скажет: «Господь мой! Почему Ты привёл меня к месту сбора слепым, хотя прежде я был зрячим?» Он скажет: «Так пришли к тебе Наши знамения, и ты забыл их. Так же и сегодня ты будешь забыт». то есть ты будешь забыт в наказании, как ты забыл Мои знамения: не помнил их и не поступал согласно им. Зикр — свет для поминающего в мирской жизни, свет для него в могиле и свет для него в возвращении, который бежит перед ним по Сыроту; ибо сердца и могилы не озаряются ничем подобно поминанию Аллаха Всевышнего. Аллах Всевышний сказал: (Разве тот, кто был мёртв, а Мы оживили его и дали ему свет, с которым он идёт среди людей, подобен тому, кто во мраках и не выйдет из них?) Первый — верующий, озарившийся верой в Аллаха, любовью к Нему, познанием Его и Его поминанием; а другой — беспечный к Аллаху Всевышнему, отвернувшийся от Его поминания и любви к Нему. Вся значимость и весь успех — в свете, а всё несчастье — в его утрате. Зикр собирает разрозненное, разделяет собранное, приближает далёкое и отдаляет близкое. В сердце есть чёрствость, которую растапливает только поминание Аллаха Всевышнего; поэтому рабу следует врачевать чёрствость своего сердца поминанием Аллаха Всевышнего. Хаммад ибн Зайд упомянул со слов аль-Муалля ибн Зийада, что один человек сказал аль-Хасану: «О Абу Саид, жалуюсь тебе на чёрствость сердца». Он сказал: «Растопи её зикром». И это потому, что чем сильнее в сердце беспечность, тем сильнее чёрствость; а когда поминается Аллах Всевышний, эта чёрствость тает, как тает свинец в огне. Так чёрствость сердец растапливается чем-то подобным поминанию Аллаха, могущественного и великого. Зикр обеспечивает поминающему благословение Аллаха, могущественного и великого, и Его ангелов; а на кого призывают благословение Аллах Всевышний и Его ангелы, тот преуспел всяким успехом и достиг всякой победы. Он, преславный и Всевышний, сказал: О вы, которые уверовали! Поминайте Аллаха часто и прославляйте Его утром и вечером. Он — Тот, Кто благословляет вас, и Его ангелы, чтобы вывести вас из мраков к свету. Он всегда был [и пребудет] для верующих милующим. Собрания зикра — собрания ангелов; нет у них из мирских собраний иного, кроме собрания, в котором поминается Аллах Всевышний, как передали два «Сахиха» из хадиса аль-А'маша, от Абу Салиха, от Абу Хурайры, что Посланник Аллаха сказал: (У Аллаха есть ангелы, помимо записывающих людей, которые обходят пути, ища людей зикра; и когда они находят людей, поминающих Аллаха Всевышнего, они зовут друг друга: «Идите к тому, что вам нужно». Он сказал: И они окружают их своими крыльями до ближнего неба. И их Господь Всевышний спрашивает их, хотя Он знает о них лучше: «Что говорят Мои рабы?» Он сказал: Они говорят: «Они прославляют Тебя, возвеличивают Тебя и восхваляют Тебя». Он сказал: И Он говорит: «Видели ли они Меня?» Он сказал: Они говорят: «Нет, клянусь Аллахом, они не видели Тебя». Он сказал: Он говорит: «А как было бы, если бы они видели Меня?» Он сказал: Они говорят: «Если бы они видели Тебя, они были бы ещё усерднее в поклонении Тебе, ещё усерднее в восхвалении и возвеличивании Тебя и больше прославляли бы Тебя». Он сказал: Он говорит: «О чём они просят Меня?» Он сказал: Они говорят: «Они просят у Тебя Рай». Он сказал: Он говорит: «Видели ли они его?» Они говорят: «Нет, клянусь Аллахом, Господи, они не видели его». Он сказал: Он говорит: «А как было бы, если бы они видели его?» Они говорят: «Если бы они видели его, они были бы ещё жаднее к нему, ещё усерднее в его поисках и ещё сильнее стремились бы к нему». Он говорит: «От чего они ищут защиты?» Он сказал: Они говорят: «От Огня». Он сказал: Он говорит: «Видели ли они его?» Они говорят: «Нет, клянусь Аллахом, Господи, они не видели его». Он сказал: Он говорит: «А как было бы, если бы они видели его?» Они говорят: «Если бы они видели его, они ещё сильнее бежали бы от него и ещё сильнее боялись бы его». Он сказал: Он говорит: «Призываю вас в свидетели, что Я простил их». Тогда один из ангелов говорит: «Среди них есть такой-то, он не из них, он пришёл лишь по нужде». Он сказал: «Они — сидящие вместе, чей сидящий с ними не будет несчастным»). Это часть их благодати для них самих и для сидящего с ними; и им достаётся доля от Его слов: «И сделал меня благословенным, где бы я ни был». Так верующий благословенен, где бы он ни остановился, а нечестивец несёт несчастье, где бы он ни остановился. Собрания зикра — собрания ангелов, а собрания беспечности — собрания шайтанов; и всякое присоединяется к подобному себе и к себе подобным, и каждый человек идёт к тому, что ему соответствует. Аллах, могущественный и великий, гордится поминающими перед Своими ангелами, как передал Муслим в своём «Сахихе» от Абу Саида аль-Худри, который сказал: Муавия вышел к кружку в мечети и сказал: «Что усадило вас?» Они сказали: «Мы сели, чтобы поминать Аллаха Всевышнего». Он сказал: «Клянусь Аллахом, не усадило вас ничто, кроме этого?» Они сказали: «Клянусь Аллахом, не усадило нас ничто, кроме этого». Он сказал: «Знайте, я не приводил вас к клятве из подозрения к вам, и не было никого в моём положении при Посланнике Аллаха, кто передал бы от него меньше хадисов, чем я. Посланник Аллаха вышел к кружку своих сподвижников и сказал: (Что усадило вас?) Они сказали: Мы сели, чтобы поминать Аллаха Всевышнего и восхвалять Его за то, что Он направил нас к исламу и оказал нам милость через тебя. Он сказал: (Клянусь Аллахом, не усадило вас ничто, кроме этого?) Они сказали: Клянусь Аллахом, не усадило нас ничто, кроме этого. Он сказал: (Знайте, я не приводил вас к клятве из подозрения к вам, но ко мне пришёл Джибрил и сообщил мне, что Аллах, благословенный и Всевышний, гордится вами перед ангелами)». Эта гордость Господа, благословенного и Всевышнего, — доказательство благородства зикра у Него, Его любви к нему и того, что у него есть преимущество перед другими деяниями. Все деяния предписаны лишь для установления поминания Аллаха Всевышнего, и цель их — достичь поминания Аллаха Всевышнего. Он, преславный и Всевышний, сказал: (Совершай молитву для поминания Меня). Поминание Аллаха, могущественного и великого, облегчает трудное, упрощает тяжёлое и смягчает тяготы; не помянут Аллах, могущественный и великий, при трудном без того, чтобы оно не стало лёгким, ни при тяжёлом без того, чтобы оно не упростилось, и нет тяготы, которая не стала бы легче, нет стеснения, которое не исчезло бы, и нет печали, которая не рассеялась бы. Поминание Аллаха Всевышнего — облегчение после стеснения, лёгкость после трудности и избавление после печали и заботы; это поясняет следующее. Обилие поминания Аллаха, могущественного и великого, — безопасность от лицемерия, ибо лицемеры мало поминают Аллаха, могущественного и великого. Аллах, могущественный и великий, сказал о лицемерах: «И не поминают Аллаха, кроме как немного». И Ка'б сказал: «Кто много поминает Аллаха, могущественного и великого, тот свободен от лицемерия». И потому, а Аллах знает лучше, Аллах Всевышний завершил суру «Лицемеры» Своими словами, Всевышний: О вы, которые уверовали! Пусть ни ваше имущество, ни ваши дети не отвлекают вас от поминания Аллаха. А кто поступит так, такие — они и есть потерпевшие убыток. ибо в этом предостережение от искушения лицемеров, которые пренебрегли поминанием Аллаха, могущественного и великого, и впали в лицемерие.
Машинный перевод
Claude translation (Sonnet), Haiku-checked, audited; Quran quotations verbatim from QuranEnc.com — russian_rwwad — Rowwad Translation Center (as published on QuranEnc.com, retrieved 2026-10-21)