اذکار بیماری و مرگ

کتاب اذکار بیماری و مرگ از گسترده‌ترین بخش‌های کتاب الاذکار امام نووی است، زیرا در این صفحه 109 مورد دارد که از استحباب یاد مرگ آغاز می‌شود، از آنچه بیمار می‌گوید و آنچه نزد او گفته می‌شود می‌گذرد، و به اذکار احتضار و جنازه و تسلیت و زیارت قبرها می‌رسد. این کتابی است که مسلمان را در سخت‌ترین لحظات خود و لحظات کسانی که دوستشان دارد همراهی می‌کند.

کتاب اذکار بیماری و مرگ چه چیزی را در بر دارد؟

از باب‌هایی که نووی آورده است:

• استحباب زیاد یاد کردن مرگ.
• پرسیدن از خانواده‌ی بیمار درباره‌ی او و پاسخ پرسش‌شونده.
• آنچه بیمار می‌گوید و نزد او گفته و بر او خوانده می‌شود.
• سفارش به خانواده‌ی بیمار و کسی که به او خدمت می‌کند به نیکی کردن به او و شکیبایی بر او.
• آنچه کسی که سردرد یا تب یا دردهای دیگر دارد می‌گوید.
• جواز اینکه بیمار بگوید «درد من شدید است» به شرط آنکه از روی ناخشنودی نباشد.
• ناپسند بودن آرزوی مرگ به سبب زیانی که به انسان رسیده است.
• استحباب خوش کردن دل بیمار.

فضیلت یاد مرگ

ترمذی و نسایی و ابن‌ماجه از ابوهریره رضی الله عنه روایت کرده‌اند که پیامبر ﷺ فرمود: «أكثروا ذكر هاذم اللذات» (بسیار یاد کنید نابودکننده‌ی لذت‌ها را) یعنی مرگ را؛ و اهل علم آن را حسن دانسته‌اند. یاد مرگ نزد علما دعوت به اندوه نیست، بلکه دعوت به اصلاح عمل و کوتاه کردن آرزوست.

اذکار بیمار و رقیه

رقیه با معوذات

در صحیحین از عایشه رضی الله عنها آمده است که پیامبر ﷺ هرگاه به بسترش می‌رفت، در دو کف دستش با معوذات می‌دمید و با آن‌ها بر بدنش می‌کشید، و در روایتی آمده است که این کار را در بیماری‌اش می‌کرد.

دعای «أذهب البأس»

در صحیحین از عایشه آمده است که پیامبر ﷺ برخی از اهل خانه‌اش را پناه می‌داد و با دست راستش می‌کشید و می‌فرمود: «اللهم رب الناس أذهب البأس، اشفِ أنت الشافي، لا شفاء إلا شفاؤك، شفاءً لا يغادر سقمًا» (خدایا، پروردگار مردم، سختی را ببر و شفا ده که تو شفادهنده‌ای؛ شفایی جز شفای تو نیست، شفایی که هیچ بیماری باقی نگذارد).

دعا بر محل درد

در صحیح مسلم آمده است که عثمان بن ابی‌العاص رضی الله عنه از دردی شکایت کرد و پیامبر ﷺ او را راهنمایی کرد که دستش را بر محل درد بگذارد و سه بار «بسم الله» بگوید، سپس هفت بار بگوید: «أعوذ بالله وقدرته من شر ما أجد وأحاذر» (به خدا و قدرت او از شر آنچه احساس می‌کنم و از آن بیم دارم پناه می‌برم).

آرزوی مرگ نکن

در صحیحین از انس رضی الله عنه آمده است که پیامبر ﷺ از آرزوی مرگ به سبب زیانی که به انسان رسیده است نهی کرد، و کسی را که ناگزیر باید چیزی بگوید راهنمایی کرد که بگوید: «اللهم أحيني ما كانت الحياة خيرًا لي، وتوفني إذا كانت الوفاة خيرًا لي» (خدایا، تا زمانی که زندگی برایم بهتر است مرا زنده نگه دار و هرگاه مرگ برایم بهتر است مرا بمیران). و نووی باب جواز آن را در صورتی که انسان از فتنه‌ای در دینش بترسد آورده است.

اذکار احتضار و جنازه و تسلیت

• تلقین محتضر: در صحیح مسلم: «لقّنوا موتاكم لا إله إلا الله» (به مردگانتان «لا إله إلا الله» را تلقین کنید)، و تلقین با ملایمت و بدون پافشاری است.
• دعا برای میت در نماز جنازه: در صحیح مسلم از عوف بن مالک دعای «اللهم اغفر له وارحمه، وعافه واعفُ عنه» (خدایا، او را بیامرز و بر او رحم کن، به او عافیت بده و از او درگذر).
• تسلیت: در صحیحین آمده است که پیامبر ﷺ نزد دخترش فرستاد تا او را تسلیت دهد: «إن لله ما أخذ، وله ما أعطى، وكل شيء عنده بأجل مسمى، فلتصبر ولتحتسب» (آنچه گرفت از آنِ خداست و آنچه داد از آنِ اوست و هر چیزی نزد او اجلی معین دارد؛ پس باید شکیبایی کند و به امید پاداش خدا باشد).
• زیارت قبرها: در صحیح مسلم آموزش دادن به صحابه برای سلام بر اهل دیار از مؤمنان و دعا برای آنان به عافیت آمده است.

رقیه و درمان پزشکی با هم

جمهور اهل علم تأکید می‌کنند که درمان مشروع است و رقیه از اسباب شفاست و میان آن و طب تعارضی نیست. شیخ ابن باز رحمه الله بیان کرده است که درمان با داروهای مباح مستحب است و قرائت و رقیه از آن است. پس مسلمان خود و بیمارش را رقیه می‌کند و به پزشک مراجعه می‌کند، و شفادهنده خداست.

نصیحت‌های عملی برای عیادت بیمار

• عیادت را کوتاه کن، برای بیمار دعا کن و با سخن نیکو دلش را خوش کن، چنان‌که نووی باب بندی کرده است.
• او را به آنچه بر او دشوار است وادار مکن و با ملایمت از خانواده‌اش درباره‌ی حالش بپرس.
• از اپلیکیشن برای خواندن رقیه نزد او با صدایی آرام استفاده کن.

سخن پایانی

اذکار بیماری و مرگ لحظه‌های ناتوانی را به عبادت تبدیل می‌کند و به بیمار و عیادت‌کننده و خانواده‌ی میت می‌آموزد که چگونه به خدا چنگ بزنند. آنچه را به آن نیاز داری حفظ کن و یاور اطرافیانت در روزهای سخت آنان باش.

ترجمهٔ ماشینی